अलीकडेच, उत्तर प्रदेशातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये अन्न सुरक्षा विभागाने भेसळयुक्त खव्याविरुद्ध धडक कारवाई केली. कानपूर, मेरठ, हापुड, मुझफ्फरनगर आणि मुरादाबाद येथून आतापर्यंत सुमारे 4,000 किलो भेसळयुक्त खवा जप्त करून नष्ट करण्यात आला आहे. तपासात असे आढळून आले की काही लोक खव्यात डिटर्जंट, टॅल्कम पावडर, स्किम्ड मिल्क पावडर, पाम तेल आणि हायड्रोजन पेरॉक्साइडसारख्या वस्तूंचा वापर करत होते. भेसळयुक्त खवा खाल्ल्याने पोटदुखी, अपचन, उलट्या, जुलाब आणि फूड पॉयझनिंगसारख्या समस्या उद्भवू शकतात. दीर्घकाळात यामुळे यकृत आणि मूत्रपिंडाचे नुकसान होण्याचा धोका असतो. रक्षाबंधनाचा सण जवळ आला आहे. या काळात बाजारात मिठाईची मागणी वाढते. भेसळ करणारे याचाच फायदा घेत आहेत. अशा परिस्थितीत सणाच्या वेळी मिठाई खरेदी करताना सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे. म्हणून आज भेसळयुक्त खव्यावर चर्चा करणार आहोत. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ- देवेंद्र कुमार दुबे, अन्न सुरक्षा अधिकारी, अन्न व औषध प्रशासन, दमोह डॉ. आशिष मेहरोत्रा, सल्लागार, अंतर्गत औषध आणि क्रिटिकल केअर, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, कानपूर प्रश्न- खरा खवा कसा तयार केला जातो? उत्तर- हे मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- खवा लवकर खराब का होतो? उत्तर- यात मोठ्या प्रमाणात प्रथिने, चरबी आणि इतर पोषक तत्वे असतात. तसेच यात काही प्रमाणात ओलावाही टिकून राहतो. या सर्व गोष्टी जिवाणू आणि बुरशी वाढण्यासाठी अनुकूल वातावरण निर्माण करतात. त्यामुळे खवा लवकर खराब होतो. प्रश्न- सणांच्या काळात खव्यात भेसळीचा धोका का वाढतो? उत्तर- हे मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- खव्यात कोणत्या प्रकारची भेसळ असू शकते? उत्तर- यात सिंथेटिक दुधासोबत अनेक प्रकारच्या स्वस्त, निकृष्ट वस्तूंची भेसळ असू शकते. यात काही खाद्यपदार्थ असतात, तर काही रसायने असू शकतात, जी आरोग्यासाठी हानिकारक आहेत. डिटेल ग्राफिकमध्ये पाहा– या वस्तूंचा वापर वेगवेगळ्या उद्देशांसाठी केला जातो. पॉइंटर्समधून थोडे सविस्तर समजून घ्या- प्रश्न- या वस्तूंची भेसळ आरोग्यासाठी किती धोकादायक आहे? उत्तर- याचा आरोग्यावर अल्पकालीन आणि दीर्घकालीन वाईट परिणाम होतो. ग्राफिकमध्ये सर्व आरोग्य धोके पहा- प्रश्न- कोणत्या लोकांना आरोग्याचा धोका जास्त आहे? उत्तर- भेसळयुक्त खवा प्रत्येकासाठी हानिकारक आहे, परंतु काही लोकांमध्ये त्याचा परिणाम अधिक गंभीर असू शकतो. कोणाला आरोग्याचा धोका जास्त असतो, ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- घरी खव्याची शुद्धता तपासता येते का? उत्तर- घरी खव्याची अचूक शुद्धता शोधणे कठीण आहे. काही घरगुती पद्धतींनी भेसळीचा प्राथमिक अंदाज लावता येतो, पण पुष्टीसाठी लॅब टेस्ट आवश्यक आहे. प्रश्न- कोणत्या घरगुती चाचण्या सोशल मीडियावर व्हायरल आहेत, पण वैज्ञानिकदृष्ट्या विश्वसनीय नाहीत? उत्तर- सोशल मीडियावर खव्याची शुद्धता तपासण्याचे अनेक घरगुती उपाय सांगितले जातात. तथापि, यापैकी अनेक पद्धती वैज्ञानिकदृष्ट्या विश्वसनीय मानल्या जाऊ शकत नाहीत. उदाहरणार्थ- हाताच्या तळव्यावर घासून वास घेणे असा दावा केला जातो की, अस्सल खव्याला तुपासारखा सुगंध येतो. मात्र, भेसळ करणारे फ्लेवरिंग एजंट्स मिसळून या वासाची नक्कल करू शकतात. गोळी बनवणे किंवा तडे जाणे आणखी एका दाव्यानुसार, तळहातावर खव्याची गोळी बनवताना तिला तडे गेल्यास तो भेसळयुक्त असतो. परंतु हे खव्यातील आर्द्रता आणि तो बनवण्याच्या पद्धतीवरही अवलंबून असते. साखरेसोबत गरम करणे खव्याला साखरेसोबत गरम केल्यावर पाणी बाहेर पडणे हे भेसळीचे लक्षण मानले जाते. तर तापमान, आर्द्रता आणि खव्याच्या गुणवत्तेमुळेही असे होऊ शकते. प्रश्न- भेसळ शोधणारे कोणते टेस्ट वैज्ञानिकदृष्ट्या वैध आहेत? उत्तर- भेसळ ओळखण्यासाठी वेगवेगळे लॅब टेस्ट केले जातात, जसे की- टेस्ट-1: आयोडीन स्टार्च टेस्ट चाचणी-2: डिटर्जंट चाचणी चाचणी-3: युरिया चाचणी प्रश्न- खवा भेसळयुक्त नाही हे कसे सुनिश्चित करावे? उत्तर- याचा सर्वात उत्तम मार्ग म्हणजे खवा घरीच बनवणे. जर बाजारातून खरेदी करत असाल, तर विश्वसनीय दुकानातून किंवा विश्वसनीय ब्रँडचाच खरेदी करा. तसेच, रंग, वास आणि पोत (बनावट) मध्ये कोणतीही असामान्यता दिसल्यास खरेदी करू नका. प्रश्न- खव्याचा दुसरा सुरक्षित पर्याय काय आहे? उत्तर- हे मुद्द्यांमधून समजून घ्या- मिल्क पावडर आणि दूध इव्हॅपोरटेड मिल्क फुल क्रीम दूध प्रश्न- रक्षाबंधनला मिठाई खरेदी करताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात? उत्तर- मिठाई खरेदी करताना फक्त चवच नाही, तर तिची गुणवत्ता आणि सुरक्षितता यावरही लक्ष देणे महत्त्वाचे आहे. ग्राफिक्समध्ये सर्व आवश्यक खबरदारी पहा – प्रश्न- जर भेसळयुक्त खवा खाल्ला असेल तर कोणती लक्षणे दिसल्यास डॉक्टरांशी संपर्क साधावा? उत्तर- या परिस्थितीत डॉक्टरांचा सल्ला घ्या- रक्षाबंधनला मिठाई फक्त चवीसाठी नाही, तर नात्यांच्या गोडव्याचे प्रतीक असते. त्यामुळे मिठाई कशापासून बनवली आहे हे जाणून घेणे तितकेच महत्त्वाचे आहे, जितके ती किती स्वादिष्ट आहे हे जाणून घेणे. थोडी जागरूकता धोका कमी करू शकते आणि सण सुरक्षित बनवू शकते.
Source link
4,000 किलो भेसळयुक्त खवा जप्त:अस्सल खव्याची ओळख कशी करावी, मिठाई खरेदी करताना या 8 महत्त्वाच्या खबरदारी घ्या
