‘जागतिक आरोग्य संघटना’ (WHO) नुसार, फुफ्फुसाचा कर्करोग (लंग कॅन्सर) जगात सर्वाधिक निदान होणाऱ्या कर्करोगांपैकी एक आहे. कर्करोगामुळे होणाऱ्या मृत्यूंचे हे एक प्रमुख कारण देखील आहे. अलीकडेच ‘सेल’ (Cell) जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका नवीन संशोधनाने फुफ्फुसाच्या कर्करोगाच्या उपचारात एक नवीन आशा निर्माण केली आहे. शास्त्रज्ञांनी रक्तातील 14 अशा प्रथिनांची (प्रोटीन) ओळख पटवली आहे, ज्यांच्या मदतीने फुफ्फुसाच्या कर्करोगाचे निदान होण्यापूर्वी 5 वर्षांपर्यंत धोका ओळखता येऊ शकतो. हे तंत्रज्ञान यशस्वी झाल्यास फुफ्फुसाच्या कर्करोगाच्या उपचारात मोठी मदत मिळेल. म्हणून आज ‘फिजिकल हेल्थ’ मध्ये या रक्त तपासणीबद्दल बोलू. यासोबतच हे देखील जाणून घेऊ की- तज्ज्ञ- डॉ. राजित चनाना, संचालक, वरिष्ठ सल्लागार, ऑन्कोलॉजी, धर्मशिला नारायणा सुपर स्पेशालिटी हॉस्पिटल, दिल्ली प्रश्न- खरंच एका रक्त तपासणीने भविष्यात कर्करोगाचे निदान होऊ शकेल का? उत्तर- एका साध्या रक्त तपासणीने भविष्यात होणाऱ्या कर्करोगाचे 100% अचूक भाकीत करता येईल असे म्हणणे सध्या घाईचे ठरेल, परंतु अलीकडील अभ्यासातून या दिशेने आशा निर्माण झाली आहे. हे मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- ही चाचणी कर्करोग शोधते की फक्त कर्करोगाच्या धोक्याचा अंदाज लावते? उत्तर- हे मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- ही चाचणी किती वर्षांपूर्वी कर्करोगाचा धोका सांगू शकते? उत्तर- ही चाचणी सुमारे 5 वर्षांपूर्वीच संकेत देऊ शकते की एखाद्या व्यक्तीमध्ये फुफ्फुसाचा कर्करोग विकसित होण्याचा धोका वाढलेला आहे की नाही. प्रश्न- ही रक्त चाचणी बाजारात उपलब्ध आहे का? उत्तर- नाही, ही रक्त चाचणी सध्या सामान्य लोकांसाठी उपलब्ध नाही. हे तंत्रज्ञान अजून संशोधन आणि क्लिनिकल प्रमाणीकरणाच्या टप्प्यात आहे. प्रश्न- कर्करोग होणे आणि कर्करोगाचा धोका असणे यात काय फरक आहे? उत्तर- ग्राफिकमध्ये दोघांमधील फरक बघा- प्रश्न- जर रिपोर्टमध्ये जास्त धोका (हाय रिस्क) आला, तर याचा अर्थ कर्करोग नक्कीच होईल असा आहे का? उत्तर- नाही, याचा अर्थ असा आहे की त्याला फुफ्फुसाच्या कर्करोगाचा धोका जास्त आहे. अशा लोकांना डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार अतिरिक्त चाचण्या, नियमित तपासणी (स्क्रीनिंग) करण्याची आवश्यकता असू शकते. जेणेकरून सुरुवातीच्या टप्प्यातच समस्या शोधता येईल. प्रश्न- जर अहवाल सामान्य आला तर काय भविष्यात कर्करोगाचा धोका पूर्णपणे संपतो का? उत्तर- नाही, यामुळे भविष्यात कर्करोगाचा धोका पूर्णपणे संपत नाही. वय, धूम्रपानाची सवय, कौटुंबिक इतिहास आणि इतर घटक धोका वाढवू शकतात. प्रश्न- कोणत्या लोकांसाठी ही चाचणी सर्वात जास्त उपयुक्त ठरू शकते? उत्तर- ज्यांना फुफ्फुसाच्या कर्करोगाचा धोका जास्त आहे, अशा लोकांसाठी ही चाचणी सर्वात जास्त उपयुक्त ठरू शकते. ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- धूम्रपान करणाऱ्यांना याचा सर्वाधिक फायदा होईल का? उत्तर- होय, जर भविष्यात ही रक्त तपासणी वापरली गेली, तर याचा सर्वाधिक फायदा धूम्रपान करणाऱ्यांना होईल. खरं तर, फुफ्फुसाच्या कर्करोगाच्या बहुतेक प्रकरणांचा संबंध धूम्रपानाशी असतो. यामुळे डॉक्टरांना वेळेवर निरीक्षण आणि उपचारात मदत मिळेल. प्रश्न- नॉन-स्मोकर्ससाठीही ही चाचणी उपयुक्त ठरू शकते का? उत्तर- होय, ही चाचणी नॉन-स्मोकर्ससाठीही उपयुक्त ठरेल. खरं तर, अनेक नॉन-स्मोकर्समध्येही फुफ्फुसाच्या कर्करोगाचा धोका असतो. याची अनेक कारणे आहेत- या उच्च धोका असलेल्या गटांसाठीही ही चाचणी फायदेशीर ठरू शकते. प्रश्न- कुटुंबात फुफ्फुसाच्या कर्करोगाचा इतिहास असल्यास ही चाचणी नक्की करावी का? उत्तर- सध्या या चाचणीची नियमित शिफारस केलेली नाही. अशा लोकांनी डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार योग्य तपासणी आणि चाचण्या करून घ्याव्यात. प्रश्न- फुफ्फुसाच्या कर्करोगाची सुरुवातीची लक्षणे काय आहेत? उत्तर- अनेक प्रकरणांमध्ये याचा उशिरा शोध लागतो. तथापि, काही सुरुवातीची चिन्हे दिसू शकतात. ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- भारतात फुफ्फुसांचा कर्करोग किती सामान्य आहे? उत्तर- फुफ्फुसांचा कर्करोग भारतीय पुरुषांमध्ये सर्वात सामान्य कर्करोग आहे. कर्करोगामुळे होणाऱ्या एकूण मृत्यूंपैकी सुमारे 8% मृत्यू या कर्करोगामुळे होतात. चिंतेची बाब म्हणजे, बहुतेक रुग्णांमध्ये या आजाराचे निदान प्रगत अवस्थेत होते, ज्यामुळे मृत्यूचे प्रमाण 80-90% पर्यंत पोहोचते. प्रश्न- कोणत्या सवयी फुफ्फुसांच्या कर्करोगाचा धोका वाढवतात? उत्तर- काही सवयी आणि जीवनशैलीशी संबंधित घटक फुफ्फुसांच्या कर्करोगाचा धोका वाढवू शकतात. ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- वायु प्रदूषणामुळे फुफ्फुसाचा कर्करोग होऊ शकतो का? उत्तर- होय, प्रदूषित हवेतील सूक्ष्म कण (PM2.5), धूर आणि हानिकारक रसायने दीर्घकाळ फुफ्फुसात जाऊन पेशींना नुकसान पोहोचवू शकतात. जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) देखील वायु प्रदूषणाला फुफ्फुसाच्या कर्करोगाचे कारण मानते. प्रश्न- फुफ्फुसाच्या कर्करोगापासून बचाव करण्यासाठी कोणत्या खबरदारी घ्याव्यात आणि जीवनशैलीत काय सुधारणा करावी? उत्तर- काही खबरदारी घेऊन कर्करोगाचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करता येतो. ग्राफिकमध्ये पहा- एकूणच, या रक्त तपासणीमुळे वेळेवर स्क्रीनिंग, निरीक्षण आणि उपचार सुरू करण्यास मदत होऊ शकते. सध्या फुफ्फुसाच्या कर्करोगापासून बचाव करण्यासाठी धूम्रपानापासून दूर राहणे, प्रदूषणापासून बचाव करणे, निरोगी जीवनशैली आणि नियमित आरोग्य तपासणी हेच सर्वात प्रभावी उपाय आहेत.
Source link
रक्त तपासणीतून कळेल लंग कॅन्सरचा धोका:उपचार सोपा होईल, डॉक्टरांकडून जाणून घ्या या रक्त तपासणीशी संबंधित प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर
