नेपाळ सरकारने एक रुपयाच्या नाण्यावरून वादग्रस्त राष्ट्रीय नकाशा हटवण्याचा प्रस्ताव फेटाळला आहे. या नकाशामध्ये भारताचे लिपुलेख, कालापाणी आणि लिम्पियाधुरा हे भाग नेपाळचे असल्याचे दाखवले आहे. नेपाळ राष्ट्र बँकेने (NRB) यापूर्वी प्रस्ताव दिला होता की, एक रुपयाच्या नाण्यावर छापलेल्या नेपाळच्या वादग्रस्त नकाशाऐवजी मुस्तांगमधील ऐतिहासिक मठाचे चित्र लावावे. हा नकाशा नाण्यावरून हटवण्याची बातमी बाहेर येताच, त्याला विरोध सुरू झाला. त्यानंतर मंत्रालयाने नेपाळ राष्ट्र बँकेला निर्देश दिले की, डिझाइनमध्ये बौद्ध मठासोबत नेपाळचा राष्ट्रीय नकाशा देखील समाविष्ट करावा. त्यानंतर सुधारित प्रस्ताव पुन्हा मंजुरीसाठी पाठवावा. सध्याचे सरकार स्थापन होण्यापूर्वीच प्रस्ताव तयार झाला अधिकाऱ्यांच्या मते, हा प्रस्ताव सध्याचे सरकार स्थापन होण्यापूर्वीच तयार होण्यास सुरुवात झाली होती. याचा उद्देश नेपाळच्या चलनात देशाच्या विविध सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक वारशांना स्थान देणे हा होता. नेपाळ राष्ट्र बँकेच्या एका अधिकाऱ्याने सांगितले, नेपाळच्या अनेक नोटांवर आणि नाण्यांवर आधीपासूनच पशुपतिनाथ मंदिर आणि जानकी मंदिर यांसारख्या हिंदू धार्मिक आणि सांस्कृतिक स्थळांची चित्रे आहेत. बौद्ध वारशाला पुरेशी जागा मिळाली नाही असे जाणवले. त्यामुळे लो घेकर मठाची निवड करण्यात आली, कारण त्याचे ऐतिहासिक महत्त्व खूप मोठे आहे. यासोबतच यामुळे मुस्तांगमधील पर्यटनालाही चालना मिळेल. लो घेकर मठ नेपाळच्या अपर मुस्तांगमध्ये स्थित आहे. असे मानले जाते की त्याची स्थापना आठव्या शतकात गुरु पद्मसंभव (गुरु रिनपोछे) यांनी केली होती. इतिहासकार याला नेपाळमधील सर्वात जुन्या बौद्ध मठांपैकी एकच नव्हे, तर संपूर्ण हिमालयीन प्रदेशातील सर्वात प्राचीन बौद्ध मठांमध्येही गणतात. 1 रुपया बनवण्यासाठी 2 रुपयांपेक्षा जास्त खर्च नेपाळ राष्ट्र बँक मंत्रिमंडळाच्या निर्देशानुसार नवीन डिझाइन तयार करेल, ज्यात राष्ट्रीय नकाशा आणि लो घेकर मठ दोन्ही असतील. सरकारची अंतिम मंजुरी मिळाल्यानंतरच नवीन नाण्याची निर्मिती सुरू होईल. नेपाळ राष्ट्र बँक एक रुपयाच्या नाण्याची धातू आणि वजन बदलण्याची तयारी करत आहे. अधिकाऱ्यांच्या मते, सध्या एक रुपयाचे नाणे बनवण्यासाठी दोन रुपयांपेक्षा जास्त खर्च येतो. त्यामुळे त्याचे उत्पादन आर्थिकदृष्ट्या तोट्याचे ठरले आहे. नवीन डिझाइनमध्ये नाण्याचे वजनही कमी केले जाईल, ज्यामुळे उत्पादन खर्च कमी होईल. 10 रुपयांच्या नाण्याचे डिझाइनही बदलेल याव्यतिरिक्त, 10 रुपयांच्या नाण्यावर दैलेख येथील भुर्ति देवल मंदिर समूहाचा समावेश करण्याच्या प्रस्तावावरही विचार सुरू आहे. नेपाळ राष्ट्र बँक 10 रुपयांच्या नाण्याचे डिझाइन बदलण्याचाही विचार करत आहे. प्रस्तावानुसार, या नाण्यावर दैलेख जिल्ह्यातील भुर्ति देवल मंदिर समूहाचे चित्र असू शकते. हा 22 मंदिरांचा समूह आहे, ज्याचे बांधकाम 14व्या आणि 15व्या शतकात खास मल्ल शासकांच्या काळात झाले होते. नेपाळमध्ये चलनाची रचना बदलण्याचा इतिहासही जुना आहे. राजेशाहीच्या काळात नोटांवर आणि नाण्यांवर राजा महेंद्र, राजा बीरेंद्र आणि राजा ज्ञानेंद्र यांची चित्रे छापलेली असत. पण 2006 च्या राजकीय बदलानंतर त्यांच्या जागी माउंट एव्हरेस्ट, वन्यजीव, राष्ट्रीय स्मारके आणि सांस्कृतिक प्रतीके समाविष्ट करण्यात आली. नेपाळमध्ये नाणे स्वीकारण्याची मंजुरी कशी मिळते 2020 च्या नकाशानंतर उद्भवलेला वाद भारत-नेपाळ सीमा विवाद 2020 मध्ये झाला होता. भारताने उत्तराखंडमधील लिपुलेख खिंडीपर्यंतच्या रस्त्याचे उद्घाटन केले. नेपाळने याला विरोध करत मे 2020 मध्ये नवीन राजकीय नकाशा जारी केला, ज्यात कालापाणी, लिपुलेख आणि लिम्पियाधुराला आपल्या क्षेत्राचा भाग म्हणून दाखवले. त्यानंतर जून 2020 मध्ये नेपाळच्या संसदेने संविधान दुरुस्ती करून या नकाशाला अधिकृत मान्यता दिली. तेव्हापासून हाच नकाशा सरकारी दस्तऐवज, शाळेची पुस्तके, पासपोर्ट, 100 रुपयांच्या नोटा आणि 1 व 2 रुपयांच्या नाण्यांवर वापरला जात आहे. त्यानंतर सरकारने नवीन 1 रुपयाच्या नाण्याच्या डिझाइनमध्येही हाच अधिकृत नकाशा कायम ठेवण्याचा निर्णय घेतला. भारताने नेपाळच्या या पावलावर तीव्र आक्षेप घेतला होता. भारताचे म्हणणे आहे की कालापाणी, लिपुलेख आणि लिम्पियाधुरा हे भारतीय प्रदेश आहेत आणि सीमा विवादाचे निराकरण दोन्ही देशांमधील चर्चेतून व्हायला हवे, एकतर्फी नकाशा बदलून नाही.
Source link
नेपाळमध्ये एक रुपयाच्या नाण्यावरून वादग्रस्त नकाशा हटणार नाही:यात भारताचे प्रदेश स्वतःचे दाखवले; नवीन डिझाइनचा प्रस्ताव परत केला
