अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी आपल्या वाटाघाटी करणाऱ्या संघाला (नेगोसिएटिंग टीम) इराणसोबतची चर्चा थांबवण्याचे आदेश दिलेत. अल जझीराच्या वृत्तानुसार, ट्रम्प यांनी हा निर्णय तेहरान कोणत्याही करारासाठी (डील) तयार होत नाही तोपर्यंत घेतला आहे. अमेरिकेच्या अधिकाऱ्याने अल जझीराला सांगितले की, अमेरिका आणि इराण यांच्यात आतापर्यंत सकारात्मक चर्चा झाली होती, परंतु ट्रम्प यांनी पुढील चर्चा सुरू करण्यापूर्वी प्रतीक्षा करण्याचा निर्णय घेतला. ट्रम्प यांनी मंगळवारी होर्मुझ सामुद्रधुनी (स्ट्रेट) अमेरिकेचा भाग असल्याचे सांगत सोशल मीडियावर नकाशा (मॅप) पोस्ट केला होता. ट्रम्प यांच्या पोस्टनंतर इराणचे उप परराष्ट्र मंत्री काजेम गरीबाबादी यांनी सांगितले की, होर्मुझ सामुद्रधुनी अमेरिकेचा भाग असल्याचे सांगणे हा केवळ एक गैरसमज आहे. पोस्टमध्ये ट्रम्प यांनी लिहिले- नवीन अमेरिकन प्रदेश ट्रम्प यांनी ट्रुथ सोशलवर एक ग्राफिक पोस्ट केले. त्यावर ‘नवीन अमेरिकन प्रदेश’ असे लिहिले होते. या नकाशामध्ये होर्मुझची सामुद्रधुनी आणि त्याच्या आसपासचा सागरी प्रदेश दाखवला होता. यात इराण, ओमान आणि UAE चे भागही दिसत होते. ट्रम्प म्हणाले- होर्मुझमध्ये नाकेबंदी सुरू ट्रम्प यांनी मंगळवारी होर्मुझबाबत सांगितले की, तेथे अमेरिकेची नौदल नाकेबंदी अजूनही पूर्णपणे लागू आहे. होर्मुझ खुला आहे आणि तेथे वाहतूक सुरू आहे. तर, इराणी संसदेचे अध्यक्ष मोहम्मद बाघर गालिबाफ यांनी सांगितले की, अमेरिका आपले वचन पूर्ण करेपर्यंत इराण होर्मुझ पुन्हा उघडणार नाही. ट्रम्प यांच्या म्हणण्याने होर्मुझ अमेरिकेचा भाग होईल का? सरळ उत्तर आहे- नाही. होर्मुझ सामुद्रधुनी इराण आणि ओमान यांच्या दरम्यान स्थित एक आंतरराष्ट्रीय सागरी मार्ग आहे. या मार्गावरून जगातील अनेक देशांची तेल आणि वायूने भरलेली जहाजे जातात. त्यामुळे यावर फक्त एकाच देशाचा अधिकार नसतो. आंतरराष्ट्रीय कायद्यानुसार, सर्व देशांच्या जहाजांना या मार्गावरून ये-जा करण्याचा अधिकार आहे. याच कारणामुळे कोणताही देश केवळ स्वतःच्या बळावर या सागरी मार्गावर कब्जा करण्याचा दावा करू शकत नाही. त्यामुळे ट्रम्प यांचा नकाशा एक राजकीय दावा किंवा संदेश मानला जाऊ शकतो, परंतु यामुळे अमेरिकेला होर्मुझ सामुद्रधुनीवर आपोआप कोणताही नवीन कायदेशीर अधिकार मिळत नाही. होर्मुझ सामुद्रधुनीवर कोणाचा अधिकार आहे? होर्मुझ सामुद्रधुनीचा उत्तरेकडील भाग इराणच्या ताब्यात आहे, तर दक्षिणेकडील भाग ओमानच्या मुसंदम प्रदेशाला लागून आहे. पर्शियन आखातातून बाहेर पडणारी जहाजे याच मार्गाने अरबी समुद्रात आणि नंतर हिंदी महासागराकडे जातात. याच कारणामुळे होर्मुझ सामुद्रधुनी केवळ एका देशासाठीच नव्हे, तर अनेक देशांसाठी एक महत्त्वाचा सागरी मार्ग आहे. अमेरिका येथे आपली युद्धनौका आणि नौदल तैनात ठेवतो जेणेकरून सागरी व्यापार आणि आपल्या सहयोगी देशांची सुरक्षा सुनिश्चित करता येईल. होर्मुझ सामुद्रधुनी इतकी महत्त्वाची का? आखाती देशांकडून जगाला पाठवल्या जाणाऱ्या सुमारे 20% कच्च्या तेलाचा आणि मोठ्या प्रमाणात नैसर्गिक वायूचा पुरवठा होर्मुझ सामुद्रधुनीतून होतो. फेब्रुवारीमध्ये अमेरिका-इराण युद्ध सुरू होण्यापूर्वी दररोज तब्बल 2 कोटी बॅरल तेल या मार्गातून जात असे. भारत, चीन, जपान आणि दक्षिण कोरियासारख्या देशांचा ऊर्जा पुरवठा मोठ्या प्रमाणात याच मार्गावर अवलंबून आहे. याच कारणामुळे अमेरिकेला होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जहाजांची वाहतूक लवकरात लवकर सामान्य व्हावी असे वाटते. दुसरीकडे, इराणने स्पष्ट केले आहे की, जोपर्यंत अमेरिका आपली नौदल नाकेबंदी हटवत नाही आणि करारात दिलेली आश्वासने पूर्ण करत नाही, तोपर्यंत हा मार्ग उघडला जाणार नाही.
Source link
ट्रम्प म्हणाले- इराण करारासाठी तयार झाला, तरच चर्चा:वाटाघाटी करणाऱ्या टीमला चर्चा रोखण्याचे आदेश; होर्मुझवरून तणाव कायम
