जावेद अख्तर म्हणाले-मजबूत स्त्री म्हणजे जी स्वतःचे निर्णय स्वतः घेते:आपल्या शाळांमध्ये असा धडा असावा, ज्यात मुले ‘जेंडर इक्वॅलिटी’ शिकू शकतील

जेव्हा समाजात एखाद्या विवाहित महिलेवर अत्याचार झाल्याची किंवा तिला जिवंत जाळल्याची घटना समोर आली की, आपण केवळ सासरच्या लोकांना दोष देतो. मात्र लेखकाच्या मते, अशा वेळी एक प्रश्न मुलीच्या आई-वडिलांनाही विचारला गेला पाहिजे. त्यांनी आपल्या मुलीला इतके सक्षम, स्वाभिमानी आणि निर्णयक्षम का बनवले नाही की, अन्याय सहन करण्याऐवजी ती त्याला ठामपणे विरोध करू शकली असती? मुलींना फक्त सहनशीलतेचे संस्कार न देता, अन्यायाविरुद्ध उभे राहण्याचे धैर्य देणेही पालकांचे कर्तव्य आहे. लेखकाचे मत आहे की, महिलांवरील हिंसाचाराबाबत समाजाची सामूहिक संवेदनशीलता आजही पुरेशी विकसित झालेली नाही. प्रत्येक धर्मात स्त्रीविषयी काही ना काही मर्यादित किंवा दुय्यम भूमिका दिसून येते. त्यामुळे लिंग समानतेची जाणीव लहानपणापासूनच शिक्षणातून निर्माण होणे आवश्यक आहे. पहिलीपासून बारावीपर्यंतच्या अभ्यासक्रमात ‘जेंडर इक्वॅलिटी’ हा विषय असावा. मुलगा आणि मुलगी यांच्यात समानतेचे, परस्पर आदराचे आणि मैत्रीचे संस्कार शालेय जीवनातच रुजवले, तर पुढील पिढी अधिक संवेदनशील होईल. लेखक स्त्रियांचे उदात्तीकरण करण्यालाही विरोध करतो. त्याच्या मते, स्त्रीला देवी बनवण्याची गरज नाही; तिला माणूस म्हणून स्वीकारण्याची गरज आहे. सक्षम स्त्री म्हणजे केवळ बंड करणारी नव्हे, तर स्वतःचे निर्णय स्वतः घेणारी, आत्मसन्मानाने जगणारी आणि स्वतःच्या आयुष्याची दिशा ठरवणारी व्यक्ती होय. महिलांनी समाजात मिळवलेले स्थान हे धर्माच्या बंधनांमुळे नव्हे, तर त्या बंधनांना छेद देण्याच्या धैर्यामुळे मिळाले आहे. आज अनेक मुलांचे संगोपन असे होते की, त्यांना घरातील आई आणि बहिणीशिवाय इतर मुलींशी मोकळेपणाने संवाद साधण्याची संधीच मिळत नाही. त्यामुळे मुलीकडे समान व्यक्ती म्हणून नव्हे, तर वेगळ्या नजरेने पाहण्याची मानसिकता तयार होते. ही दरी दूर करण्यासाठी सहशिक्षण, परस्पर संवाद आणि समानतेवर आधारित सामाजिक वातावरण निर्माण करणे आवश्यक आहे. पेहरावाबाबत लेखकाचे मत असे आहे की, स्त्री आणि पुरुष दोघांनीही सुसंस्कृत व प्रसंगानुरूप पोशाख करावा. मात्र स्त्रीने चेहरा झाकावा, हा सामाजिक दबाव आहे. जर एखादी स्त्री तो स्वतःच्या इच्छेने स्वीकारत असल्याचे म्हणत असेल, तरी त्या निर्णयामागे समाजाच्या अपेक्षा आणि मानसिक दबाव कार्यरत असू शकतो. म्हणून स्त्रीला निर्भयपणे स्वतःचे निर्णय घेण्याचे स्वातंत्र्य मिळाले पाहिजे. लेखक चीनमधील एका उदाहरणाचा उल्लेख करून सांगतो की, जसे एका पिल्लाला लहानपणापासून मर्यादित जागेत ठेवले जाते आणि त्याची नैसर्गिक वाढ खुंटते, तसेच आपण अनेकदा मुलींनाही अतिसंरक्षणाच्या चौकटीत वाढवतो. त्यामुळे त्यांच्यात संकटांना सामोरे जाण्याची ताकद विकसित होत नाही. मुलीला ‘सासरी काहीही झाले तरी सहन कर’ असे सांगण्याऐवजी, ‘अन्याय झाला तर निर्धाराने घरी परत ये’ असे शिकवण्याची वेळ आली आहे. लेखक शेवटी एक महत्त्वाचा प्रश्न उपस्थित करतो. आपण आईचा सन्मान करतो, कारण ती आपली आई असते; पण इतर स्त्रियांबद्दल तितकाच आदर का बाळगत नाही? स्त्रीचा सन्मान केवळ तिच्या आई, पत्नी किंवा मुलगी या नात्यामुळे नव्हे, तर ती स्वतंत्र व्यक्तिमत्त्व असलेली माणूस आहे म्हणून केला गेला, तरच समाजात खरी स्त्री-पुरुष समानता प्रस्थापित होईल. (संपादन आणि समन्वय- अरविंद मंडलोई)



Source link