नासाच्या जेम्स वेब स्पेस टेलिस्कोपने (JWST) अंतराळातील एका अद्भुत आणि भावनिक दृश्याचा शोध लावला आहे. जेम्स वेबने आपल्या अत्यंत प्रगत कॅमेऱ्यात मरणासन्न अवस्थेत असलेल्या ‘लायन नेब्युला’चे (Lion Nebula) विहंगम दृश्य टिपले आहे. यामध्ये एक तारा आपल्या आयुष्याच्या शेवटच्या टप्प्यात झळाळत्या धुळीच्या आणि वायूच्या ढगांनी वेढलेला दिसत आहे. चला तर मग जाणून घेऊया.
अंतराळ संशोधनात नेहमीच नवनवीन क्रांती करणाऱ्या अमेरिकेची अंतराळ संस्था नासा (NASA), युरोपीय अंतराळ संस्था (ESA) आणि कॅनेडियन अंतराळ संस्था (CSA) यांच्या संयुक्त विद्यमाने कार्यरत असलेल्या ‘जेम्स वेब स्पेस टेलिस्कोपने’ (JWST) पुन्हा एकदा जगभरातील खगोलप्रेमींचे लक्ष वेधून घेतले आहे.
जेम्स वेब टेलिस्कोपने अत्यंत दुर्गम अंतराळात असलेल्या ‘लायन नेब्युला’चे एक कमालीचे स्पष्ट आणि विलोभनीय चित्र टिपले आहे. या फोटोमुळे खगोलशास्त्रज्ञांना आपल्या आयुष्याच्या अंतिम टप्प्यात असलेल्या एका ताऱ्याचा अतिशय जवळून आणि सखोल अभ्यास करण्याची सुवर्णसंधी मिळाली आहे. नासाच्या अधिकृत मिशन रिपोर्टनुसार, टेलिस्कोपच्या प्रगत इन्फ्रारेड उपकरणांमुळे हा अद्भुत नजराणा समोर आला आहे. (REF.)
महाभयानक स्फोट नाही, तर शांत अंत
‘Science Daily’ च्या विश्लेषणानुसार, अंतराळातील सर्वच ताऱ्यांचा अंत सारखा होत नाही. जेव्हा एखादा महाकाय तारा आपल्या आयुष्याच्या शेवटच्या टप्प्यावर पोहोचतो, तेव्हा त्याचा अंत ‘सुपरनोव्हा’ नावाच्या अत्यंत शक्तिशाली आणि महाभयानक स्फोटाने होतो. मात्र, लायन नेब्युलाच्या मध्यभागी असलेला तारा आकाराने मध्यम आणि लहान आहे, जो हुबेहूब आपल्या सूर्यासारखा आहे. नासाच्या वैज्ञानिकांनी स्पष्ट केले की, मध्यम आणि लहान आकाराचे तारे कोणत्याही मोठ्या विनाशाविना अतिशय शांत आणि संथपणे विझण्याच्या मार्गावर जातात. हा निसर्गाचा एक अत्यंत शांत पण तितकाच अद्भुत चमत्कार आहे. (REF.)
कशी झाली रंगीबेरंगी कवचांची निर्मिती?
युरोपियन स्पेस एजन्सीच्या (ESA) रिपोर्टनुसार, लायन नेब्युलाच्या केंद्रस्थानी असलेला हा तारा जसा वृद्ध होत गेला, तशी त्याच्यातील ऊर्जा कमी होऊ लागली. या प्रक्रियेत ताऱ्याने हळूहळू आपले बाह्य थर सोडून देण्यास सुरुवात केली. ताऱ्यामधून बाहेर पडलेल्या या थरांमुळे आजूबाजूच्या अथांग अंतराळात वायू (Gas) आणि धुळीचे प्रचंड ढग पसरले आहेत. ताऱ्याने बाहेर टाकलेल्या याच अवशिष्ट साहित्याने आता मागे उरलेल्या ताऱ्याच्या गाभ्याभोवती (Stellar Core – ज्याला ‘व्हाईट ड्वार्फ’ म्हणतात) अत्यंत चमकदार आणि रंगीबेरंगी कवचांचे रूप धारण केले आहे. जेम्स वेबच्या शक्तिशाली NIRCam (Near Infrared Camera) आणि MIRI (Mid-Infrared Instrument) या कॅमेऱ्यांमुळे हे रंगीबेरंगी थर अत्यंत स्पष्टपणे कॅमेऱ्यात कैद झाले आहेत, जे हुबेहूब सिंहाच्या चेहऱ्यासारखे आणि त्याच्या मानेवरील केसांसारखे (Mane) दिसतात. (REF.)
खगोलशास्त्रासाठी मैलाचा दगड आणि 10,000 वर्षांचे आयुष्य
‘Universe Today’ च्या रिपोर्टनुसार, याआधी सन 2000 मध्ये ‘हबल स्पेस टेलिस्कोपने’ या नेब्युलाचे दृश्य टिपले होते, परंतु जेम्स वेबच्या इन्फ्रारेड तंत्रज्ञानाने जे तपशील समोर आणले आहेत ते थक्क करणारे आहेत. खगोलशास्त्रज्ञांच्या अंदाजानुसार, हा वैश्विक नजराणा कायमस्वरूपी नसेल. पुढील 10,000 वर्षांत हा वायू आणि धुळीचा ढग अंतराळात पूर्णपणे विरघळून जाईल आणि हा लायन नेब्युला कायमचा दिसेनासा होईल.
नासाने आपल्या अधिकृत इन्स्टाग्राम हँडलवर हे फोटो शेअर केले असून, ते सध्या इंटरनेटवर प्रचंड व्हायरल होत आहे. अंतराळाचे हे अथांग सौंदर्य मानवाला विश्वाच्या उत्पत्तीच्या अनेक गूढ रहस्यांकडे घेऊन जाणारे ठरेल यात शंका नाही.
लेखकाबद्दलशुभम कुलकर्णीशुभम कुलकर्णी हे गेल्या नऊ वर्षांहून अधिक काळ मुख्य प्रवाहातील माध्यम क्षेत्रात सक्रिय असलेले एक व्यासंगी पत्रकार आहेत. सध्या ते ‘महाराष्ट्र टाईम्स’च्या ‘टेक आणि सायन्स’ विभागात कन्सल्टंट म्हणून आपली जबाबदारी सांभाळत आहेत. तंत्रज्ञान विश्वातील वेगाने बदलणारे आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) चे प्रगत तंत्रज्ञान, नवनवीन गॅझेट्स, टेक ट्रेंड्स, स्मार्टफोन रिव्ह्यूज आणि सायन्स क्षेत्रातील क्लिष्ट वैज्ञानिक घडामोडी अतिशय सोप्या, सर्वसामान्यांना समजेल अशा रंजक भाषेत मांडण्यात त्यांचा विशेष हातखंडा आहे. डिजिटल मीडियातील अचूक SEO आणि Google Discover च्या बदलत्या अल्गोरिदमचा वापर करून लाखो वाचकांपर्यंत तांत्रिक माहिती पोहोचवण्यात त्यांचा मोलाचा वाटा आहे.
छत्रपती संभाजीनगर येथील नामांकित ‘MGM’ संस्थेतून ‘एम.ए. पत्रकारिता आणि जनसंवाद’ ही मास्टर पदवी संपादन केल्यानंतर, त्यांनी आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात ‘आकाशवाणी’ या प्रतिष्ठित संस्थेतून केली. 2017 मध्ये त्यांनी ‘दैनिक सामना’ या अग्रगण्य मुखपत्रात प्रवेश करत वृत्तपत्र पत्रकारितेचा भक्कम पाया रचला. त्यानंतर मुंबईतील ABP माझा, TV9 मराठी, साम TV, पुढारी न्यूज चॅनेल आणि लोकशाही न्यूज या महाराष्ट्रातील आघाडीच्या वृत्तवाहिन्यांमध्ये ‘बुलेटिन प्रोड्यूसर’ म्हणून जबाबदारी सांभाळली आहे. राजधानी दिल्ली येथे ‘News Nation Marathi’ साठी राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील वेगवेगळ्या न्यूज बुलेटिन्सचा दांडगा अनुभव त्यांच्या पाठीशी आहे.
प्रिंट, इलेक्ट्रॉनिक आणि डिजिटल मीडियाच्या सखोल अनुभवामुळे राजकारण, व्यापार-उद्योग, विज्ञान, तंत्रज्ञान, ऑटोमोबाईल, सायबर सुरक्षा आणि लाइफस्टाईल क्षेत्रातील गुंतागुंतीच्या विषयांचे अचूक विश्लेषण करणे ही त्यांची प्रमुख ओळख आहे. पत्रकारितेच्या या व्यस्त प्रवासातून वेळ काढत, निसर्गाच्या सानिध्यात वेळ घालवणे हा त्यांचा छंद आहे.… आणखी वाचा
