Vitamins Deficiency & Weight Loss problem, which vitamin deficiency causes a stuck weight; वजन कमी का होत नाही? कोणत्या व्हिटॅमिन्सच्या कमतरतेमुळे वजन वाढते व लठ्ठपणा कमी होत नाही?

व्हिटॅमिन D ची कमतरता ही आजकाल अत्यंत सामान्य समस्या झाली असून ती अनेकदा लठ्ठपणा आणि चयापचयाच्या (Metabolic) समस्यांसोबत पाहायला मिळते. शरीरात व्हिटॅमिन D चे प्रमाण कमी असल्यास स्नायूंची कार्यक्षमता मंदावते, सतत थकवा जाणवतो आणि शारीरिक हालचालींवर मर्यादा येतात. हा संबंध दोन्ही बाजूंनी काम करतो; व्हिटॅमिन D हे मेदात विरघळणारे (Fat-soluble) जीवनसत्त्व असल्यामुळे ज्यांच्या शरीरात चरबीचे प्रमाण जास्त असते, त्यांच्यात हे व्हिटॅमिन चरबीच्या पेशींमध्ये शोषले जाते, ज्यामुळे रक्तात फिरणारे याचे प्रमाण कमी दिसून येते. परंतु, केवळ व्हिटॅमिन D च्या गोळ्या घेतल्याने वजन आपोआप कमी होईल असा याचा अर्थ होत नाही.

• व्हिटॅमिन B12 : लाल रक्तपेशींची निर्मिती आणि मज्जासंस्थेच्या (Nerve function) सुरळीत कार्यासाठी व्हिटॅमिन B12 अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. याची कमतरता झाल्यास प्रचंड थकवा, अशक्तपणा आणि एकाग्रतेचा अभाव निर्माण होतो. सतत थकवा जाणवल्यामुळे व्यक्ती व्यायाम करणे किंवा दिवसभर शारीरिकदृष्ट्या सक्रिय राहणे टाळते, ज्याचा थेट परिणाम कालांतराने वजन वाढण्यावर किंवा ते न घटण्यावर होतो.
• लोह : लोहाच्या कमतरतेमुळे ॲनिमिया (रक्तक्षय) होतो, ज्यामुळे थोड्याशा श्रमाच्या कामातही धाप लागणे, थकवा येणे आणि शारीरिक ताकद संपल्यासारखे वाटणे हे त्रास होतात. रोजची कामे करणे कठीण झाल्यावर व्यायाम मागे पडतो आणि नकळत बैठा दिनक्रम सुरू होतो. मात्र, कारणाचा शोध न घेता थेट आयर्न सप्लिमेंट्स घेणे चुकीचे आहे; आहारातील त्रुटी, मासिक पाळीत होणारा अतिरक्तस्राव किंवा पचनसंस्थेतील समस्या यांपैकी नेमके कारण शोधणे आवश्यक आहे.​

मॅग्नेशियम हे शरीरातील शेकडो रासायनिक प्रक्रियांमध्ये, विशेषतः स्नायू आणि मज्जासंस्थेचे कार्य, ग्लुकोजचे चयापचय (Glucose metabolism) आणि ऊर्जा निर्मितीमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावते. मॅग्नेशियमची तीव्र कमतरता असल्यास अशक्तपणा, स्नायूंमध्ये क्रॅम्प्स किंवा हृदयाच्या ठोक्यांचे असंतुलन यांसारखी लक्षणे दिसतात. या त्रासांमुळे व्यक्तीची शारीरिक हालचाल कमी होऊन अप्रत्यक्षपणे आरोग्यावर आणि वजनावर परिणाम होतो. आजकाल बाजारात मॅग्नेशियमला ‘वेट लॉस सप्लिमेंट’ म्हणून प्रमोट केले जाते, परंतु शरीरात मॅग्नेशियमचे प्रमाण आधीच योग्य असताना ते वरून घेतल्याने थेट शरीरातील चरबी जळते (Fat burn) असा कोणताही मजबूत वैज्ञानिक पुरावा उपलब्ध नाही.

जेव्हा एखाद्या मूळ कमतरतेमुळे तुमची ऊर्जा, स्नायूंची ताकद आणि आरोग्य बिघडलेले असते, तेव्हा ती कमतरता डॉक्टरांच्या सल्ल्याने भरून काढल्यास नक्कीच फायदा होतो. परंतु, कोणत्याही सप्लिमेंटला वजन कमी करण्याचा एकमेव किंवा स्वतंत्र उपाय मानणे पूर्णपणे चुकीचे ठरेल. जर तुमचे वजन विनाकारण वाढत असेल, तर थायरॉईडचे आजार (Thyroid disorders), इन्सुलिन रेझिस्टन्स, मधुमेह, झोपेच्या समस्या, काही औषधांचे दुष्परिणाम, संप्रेरकांचे असंतुलन, मानसिक ताण आणि आहारातील बदल या सर्व घटकांची सर्वसमावेशक तपासणी करणे आवश्यक असते. आंधळेपणाने अनेक प्रकारच्या गोळ्या किंवा सप्लिमेंट्स घेण्याऐवजी डॉक्टरांच्या सल्ल्याने रक्ताच्या चाचण्या करून मूळ कारण शोधणे हाच योग्य मार्ग आहे.

व्हिटॅमिन D, B12, आयर्न आणि मॅग्नेशियम या सर्वांची शरीराचे कार्य सुरळीत चालवण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची भूमिका असते. यांची कमतरता तुम्हाला थकलेले, अशक्त आणि अस्वस्थ बनवू शकते, ज्यामुळे अप्रत्यक्षपणे वजन नियंत्रित ठेवणे कठीण जाते. जर कारण नसताना वजन वाढत असेल, तर कॅलरीजच्या पलीकडे जाऊन पोषक तत्त्वे आणि चयापचयाशी संबंधित वैद्यकीय घटकांकडे पाहणे गरजेचे आहे. शरीरातील मूळ समस्या दुरुस्त केल्याने ताकद आणि ऊर्जा परत मिळते, तर योग्य आहार, नियमित व्यायाम, पुरेशी झोप आणि ताणतणावाचे व्यवस्थापन या संपूर्ण जीवनशैलीतील बदलांमुळेच वजन दीर्घकाळ नियंत्रणात राहू शकते.