US Strikes Iran 140 Locations

इराण होर्मुझवर आपला हक्क का सांगतो?

इराणने ४ मे रोजी हा नकाशा प्रसिद्ध केला. होर्मुझ सामुद्रधुनीच्या दोन्ही टोकांवर लाल पट्टे दर्शवून त्यांनी त्यावर आपले नियंत्रण असल्याचा दावा केला.

होर्मुझची सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) इराण आणि ओमान यांच्या दरम्यान स्थित आहे. तिचा उत्तरेकडील किनारा इराणच्या, तर दक्षिणेकडील किनारा ओमानच्या अखत्यारीत येतो. सर्वात अरुंद ठिकाणी तिची रुंदी केवळ २१ नॉटिकल मैल (सुमारे ३९ किलोमीटर) इतकी आहे.

सुरुवातीला, दोन्ही देशांची सागरी हद्द केवळ ३ नॉटिकल मैलांपर्यंत मानली जात असे. मात्र, सागरी कायद्यांमधील बदलांनंतर, इराणने (१९५९ मध्ये) आणि ओमानने (१९७२ मध्ये) आपापल्या सागरी सीमा १२ नॉटिकल मैलांपर्यंत (सुमारे २२ किलोमीटर) वाढवल्या.

या निर्णयामुळे, होर्मुझ सामुद्रधुनीचा सर्वात अरुंद भाग पूर्णपणे इराण आणि ओमानच्या सागरी हद्दीत आला. तरीही, सागरी वाहतूक अखंडपणे सुरू राहावी यासाठी, प्रत्येकी २ नॉटिकल मैल रुंदीचा एक ‘ट्रान्झिट लेन’ (वाहतूक मार्ग) निश्चित करण्यात आला.

आता काय बदल झाले आहेत?

तणावपूर्ण परिस्थिती निर्माण झाल्यापासून, इराणचा असा आग्रह आहे की ही सामुद्रधुनी त्याच्या आणि ओमानच्या सागरी हद्दीत येते; त्यामुळे, तेथील सुरक्षा व्यवस्था आणि वाहतुकीचे नियमन यांबाबत निर्णय घेण्याचा अधिकार आपला आहे, असा दावा इराण करतो. ४ मे रोजी इराणने होर्मुझचा एक नवीन नकाशा प्रसिद्ध केला, ज्यामध्ये सामुद्रधुनीच्या संपूर्ण अरुंद भागावर आपले नियंत्रण असल्याचे दर्शवले आहे.

याउलट, अमेरिकेचे म्हणणे आहे की होर्मुझ सामुद्रधुनी हा एक आंतरराष्ट्रीय सागरी मार्ग आहे. त्यामुळे, त्यातून जाणाऱ्या व्यापारी जहाजांच्या हालचालीत अडथळा आणण्याचा अधिकार कोणत्याही देशाला नाही. अमेरिकेने या भागात लढाऊ विमानेही तैनात केली आहेत.

आता दोन्ही देश होर्मुझवर आपापल्या नियंत्रणाचा दावा करत आहेत. इराणचे म्हणणे आहे की ते परकीय लष्करी हस्तक्षेप खपवून घेणार नाहीत, तर अमेरिकेचा असा युक्तिवाद आहे की ही सामुद्रधुनी एक आंतरराष्ट्रीय जलमार्ग आहे आणि तेथील त्यांच्या उपस्थितीचा उद्देश जागतिक व्यापाराचे रक्षण करणे हा आहे.