- Marathi News
- National
- Girls Are Getting Married After 23; Minimum Age May Increase, Final Decision Possible After Census
मुकेश कौशिक | नवी दिल्ली12 मिनिटांपूर्वी
- कॉपी लिंक
देशात महिलांच्या लग्नाच्या सरासरी वयात मोठा बदल झाला आहे. सरकारी सर्वेक्षणांनुसार (सॅम्पल रजिस्ट्रेशन सर्व्हे आणि नॅशनल फॅमिली हेल्थ सर्व्हे), देशातील तरुणींच्या लग्नाचे सरासरी वय १९.३ वर्षांवरून वाढून आता २३.१ वर्षे झाले आहे. म्हणजेच लग्नाच्या वयात सुमारे साडेचार वर्षांची वाढ झाली आहे. शहरांमध्ये महिला सरासरी २४.४ वर्षे वयात लग्न करत आहेत, तर गावांमध्ये ही सरासरी २२.६ वर्षे आहे. २०२१ मध्ये सरकारने लग्नाचे किमान वय २१ वर्षे करण्यासाठी एक विधेयक सादर केले होते, जे लोकसभा विसर्जित झाल्यामुळे लॅप्स झाले होते. आता सरकारचे पूर्ण लक्ष २०२७ च्या जनगणनेवर आहे. जनगणनेच्या आकडेवारीनंतर सरकार अंतिम निर्णय घेईल.
सूत्रांनुसार, जनगणनेत सरकारला या प्रश्नांची उत्तरे मिळाल्यानंतरच कोणताही निर्णय घेतला जाईल… १. उच्च शिक्षण हे महिलांचे सरासरी विवाह वय वाढण्याचे सर्वात महत्त्वाचे कारण आहे का? २. लग्नाचे वय वाढल्याने प्रजनन दरावर काय परिणाम होतोय? ३. घरांचा वाढता खर्च, बेरोजगारी किंवा स्थलांतरामुळे लग्नाचे सरासरी वय वाढले का? ४. काय भारत पूर्व आशियाई समाजाच्या दिशेने वाटचाल करत आहे, जिथे विवाहास विलंब झाल्यामुळे जन्मदर वेगाने घटत आहे? ५. जर हा ट्रेंड कायम राहिला तर लोकसंख्या, शिक्षण, मातांचे आरोग्य आणि कामगार धोरणांमध्ये कोणत्या प्रकारच्या बदलांची आवश्यकता आहे?
लग्नाचे वय वाढल्याने मुलांचा जन्मदर वेगाने घटत आहे
1. सॅम्पल सर्व्हे व एनएफएचएसमधून हे आकडे कसे मिळाले ? सॅम्पल सर्व्हेमधून लग्नाच्या किमान वयाची आकडेवारी मिळाली. एनएफएचएसने सांगितले की, २०-२४ वर्षे वयोगटातील महिलांपैकी कोणाचे लग्न १८ वर्षांपेक्षा कमी वयात झाले. २५-२९ वर्षांच्या तरुणांपैकी किती जणांचे लग्न २१ वर्षांपेक्षा कमी वयात झाले. वयोगटानुसार वैवाहिक स्थितीचीही आकडेवारी घेण्यात आली.
2. लग्नाच्या वयात कोणती राज्ये आघाडी आणि पिछाडीवर आहेत? जास्त वय असलेली राज्ये: जम्मू-काश्मीर (२६.३ वर्षे), हिमाचल प्रदेश (२४.३), दिल्ली (२४.६), उत्तराखंड (२३.८) आणि तामिळनाडू (२३.८) या यादीत आघाडीवर. कमी वय असलेली राज्ये: बंगाल (२१.६ वर्षे), बिहार (२१.७), आसाम (२२.७), राजस्थान (२२.७) आणि आंध्र प्रदेश (२२.८) या यादीत टॉप-५ मध्ये येतात.
3. लग्नाचे वय आणि प्रजनन दर यांच्यात काय संबंध आहे? आकडेवारीनुसार, राष्ट्रीय एकूण प्रजनन दर (TFR) घसरून १.९ वर आला आहे, जो शहरी भागात १.५ आणि ग्रामीण भागात २.१ आहे. तज्ज्ञांच्या मते, लग्नाचे वय वाढल्याने महिलांचा प्रजनन कालावधी कमी झाला आहे, ज्यामुळे मुलांच्या जन्मदरात वेगाने घट झाली आहे.
4. लग्न वय वाढल्याने लोकसंख्या रचनेवर काय परिणाम? देशात चौदा वर्षांपर्यंतच्या मुलांच्या लोकसंख्येमध्ये २४% ची घट नोंदवली गेली आहे. काम करणाऱ्या वयाच्या लोकसंख्येमध्ये वाढ होऊन ती ६६.४% पर्यंत पोहोचली. ६० वर्षांवर वयाच्या वृद्धांची लोकसंख्या ९.७% झाली आहे.
