Body Detox After Gatari Amavasya 2026 : शरीर डिटॉक्स करणे का महत्वाचे आहे? शौच, लघवी, घाम, किडनी, लिव्हर शरीराला डिटॉक्स करण्यास मदत करतात. यामुळे रक्ताभिसरण सुधारते. यामुळे शरीरातील सूजही कमी होते. नैसर्गिकरित्या आपले शरीर डिटॉक्स करण्यासाठी साखरेचे सेवन कमी करा. साधे कार्बोहायड्रेट, कृत्रिम साखर, अल्कोहोल किंवा कार्बोनेटेड पेये किंवा गोड पेये टाळा.
सायन्स डायरेक्ट वरील एका अभ्यासानुसार, जेव्हा आपण अति-तेलकट आणि मसालेदार नॉन-व्हेज अन्न एकत्र खातो, तेव्हा पोटातील अन्न आतड्यांमध्ये ढकलण्याची प्रक्रिया (Gastric Emptying Rate) तब्बल ५०% ते ६०% ने मंदावते. या स्थितीला वैद्यकीय भाषेत ‘फॅट-इंड्युस्ड डिलेड गॅस्ट्रिक एम्प्टींग’ (Fat-induced Delayed Gastric Emptying) म्हणतात. अन्न पोटात दीर्घकाळ साचून राहिल्याने तेथे किण्वन किंवा आंबण्याची प्रक्रिया (Fermentation) सुरू होते, ज्यामुळे तीव्र गॅस, टॉक्सिन्सची निर्मिती आणि पित्ताचा त्रास होतो.
गटारी की गताहरी? म्हणजे काय?
गटारी म्हणजे Shravan 2024 महिन्याच्या आगमनाआधी महाराष्ट्रात घराघरात साजरी केला जाणारे एक पारंपारिक उत्सव आहे. गत म्हणजे गेलेला आहार म्हणजे जेवण. तर असा हा गताहार प्रारंभ आषाढी अमावस्येपासून होतो. म्हणून याला गताहारी अमावस्या म्हणतात. या दिवशी, लोक मोठ्या प्रमाणात चिकन, मांस आणि इतर गताहारी पदार्थांचे सेवन करतात. हा उत्सव विविध प्रकारच्या स्वादिष्ट आणि मसालेदार पदार्थांनी भरलेला असतो, परंतु या दिवशी काही काही लोकं इतके खातात की त्यानंतर शरीराच्या विषाक्त पदार्थांचे प्रमाण वाढते आणि आरोग्याला त्रास होऊ शकतो. अशा स्थितीत, शरीराची स्वच्छता म्हणजेच ‘डिटॉक्सिफिकेशन’ अत्यंत आवश्यक ठरते. गताहारीच्या भोजनानंतर शरीरातील विषारी पदार्थ दूर करण्यासाठी पारंपारिक उपाय वापरण्याऐवजी, काही अनोखे आणि प्रभावी उपाय वापरून तुम्ही तुमच्या शरीराची स्वच्छता अधिक चांगल्या प्रकारे करू शकता. या उपायांनी तुमच्या शरीरातील विषाक्त पदार्थ आणि अत्यधिक फॅट्स साफ करण्यास मदत होईल आणि तुम्हाला फ्रेश वाटेल.
जेवल्यानंतर आणि रात्री झोपण्यापूर्वी पचन सुरळीत करणारे उपाय
रात्री झोपताना पचनसंस्थेवर अतिरिक्त ताण न देता अन्न पचण्यास मदत करणारे हलके आणि पाचक पदार्थ खालीलप्रमाणे आहेत:
- कोमट ओव्याचे किंवा जिऱ्याचे पाणी : नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिन वर प्रसिद्ध झालेल्या एका संशोधनानुसार, ओव्यात असलेले ‘थायमॉल’ (Thymol) आणि जिऱ्यातील ‘थायमोक्विनोन’ (Thymoquinone) हे घटक पाचक एन्झाईम्स वेगाने स्रवण्यास मदत करतात. झोपण्यापूर्वी अर्धा ग्लास कोमट पाण्यात १ चमचा ओवा किंवा जिरे उकळून प्यावे.
- सुंठ आणि पुदिन्याचा काढा : आल्यामधील ‘जिंजरॉल’ पोटातील अन्नाची हालचाल सुधारते. पुदिना पोटाच्या स्नायूंना शिथिल (Muscle Relaxant) करतो, ज्यामुळे गॅस आणि ॲसिडिटीची जळजळ थांबते.
- हिंग आणि बडीशेप : १ ग्लास कोमट पाण्यात चिमूटभर हिंग आणि १ चमचा बडीशेप टाकून घेतल्यास पोटातील आवळलेले स्नायू मोकळे होतात आणि फुगलेले पोट हलके होते.
भारी/तेलकट नॉन-वेज खाताना घ्यावयाची काळजी
जेवताना काही सोप्या सवयी पाळल्यास पचनाचा त्रास ऐनवेळी टाळता येतो:
- सॅलडचे प्रमाण दुप्पट ठेवा : नॉन-वेज खाण्यापूर्वी काकडी, गाजर आणि टोमॅटोचे सॅलड खा. सॅलडमधील तंतू (Dietary Fiber) मांसातील फॅट्सचे पचन सुलभ करतात.
- अन्न नीट चावून खा (Chewing Protocol) : क्लेव्हलँड क्लिनिकच्या संशोधनानुसार, अन्न जितके जास्त चावून खाल, तितके तोंडात ‘लाळ’ (Saliva) जास्त तयार होईल. लाळेतील ‘ॲमाइलेज’ (Amylase) एन्झाईम पोटातील अर्धे पचन आधीच पूर्ण करते.
दही खा
दह्यामध्ये चांगले बॅक्टेरिआ असतात जे आतड्यांमधील चांगले हेल्दी बॅक्टेरिया जिवंत ठेवून किंवा वाढवून पोट व आतडे स्वस्थ व निरोगी राखण्याचे काम करतात. तसेच शरीरातील विषारी घटक बाहेर टाकण्यासही दह्यामुळे मदत होते. दह्याचे सेवन केल्याने पोटफुगी आणि बद्धकोष्ठतेची समस्या दूर होते.
पचन बिघडल्यास करायचे ३ त्वरित घरगुती उपचार
जर पोट खूप फुगले असेल किंवा मळमळत असेल तर:
- वज्रासन (Vajrasana) : जेवण झाल्यावर ५ ते १० मिनिटे वज्रासनात बसावे. यामुळे पोटाच्या भागातील रक्तप्रवाह वाढतो आणि पचन वेगाने होते.
- शतपावली (Light Walking) : जेवण झाल्यावर लगेच झोपू नका. कमीत कमी १५-२० मिनिटे संथ गतीने चाला. यामुळे गॅस्ट्रिक रीफ्लक्स (ॲसिड वर येणे) रोखले जाते.
- ॲप्पल सायडर व्हिनेगर : 2 टीस्पून (चमचे) ॲपल सायडर व्हिनेगर 200 मि.ली. पाण्यात मिसळून दिवसातून 2 वेळा घ्या.
- योग व वॉकिंग : गताहारी नंतर योगा आणि वॉकिंग करायला विसरू नका. कारण या दोन गोष्टी शरीरातील विषाक्त पदार्थ बाहेर काढण्यासाठी आणि शरीराच्या संपूर्ण स्वास्थ्यासाठी महत्त्वपूर्ण आहेत. विशेषत: योगा साधना, जसे की भुजंगासन, पवनमुक्तासन इत्यादींनी शरीराची स्वच्छता होण्यास मदत होते.
काय अजिबात करू नये?
- जेवल्यानंतर लगेच झोपू नका : रिसर्चगेट वरील एका अभ्यासानुसार, जेवल्यानंतर लगेच झोपल्यास ‘गॅस्ट्रोएसोफेगल रीफ्लक्स डिसीज’ (GERD) होतो, ज्यामुळे पोटातील ॲसिड घशात येते आणि छातीत तीव्र जळजळ होते. जेवण आणि झोप यात किमान २ ते ३ तासांचे अंतर असावे.
- दुसऱ्या दिवशी उपवास (Starvation) करू नका : आदल्या दिवशी जास्त खाल्ले म्हणून दुसऱ्या दिवशी उपाशी राहिल्याने पोटात ॲसिडचे प्रमाण अधिक वाढून अल्सरचा धोका निर्माण होतो; त्याऐवजी फक्त हलका आहार घ्या.
- गॅस आणि ॲसिडिटीसाठी लगेच तीव्र पेनकिलर्स घेऊ नका : डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय कोणतीही पेनकिलर गोळी घेतल्यास पोटाचे अस्तर खराब होऊ शकते.
या ट्रिक्स वापरा
- लवकर रात्रीचे जेवण करा आणि सकस नाश्ता करा. शिवाय या काळात भरपूर पाणी प्या.
- डिटॉक्स वॉटर: दिवसभर डिटॉक्स पाणी प्या ज्यामध्ये पुदिना, काकडीचे तुकडे, लिंबू आणि आले घालावे. हे पाणी टिकवून ठेवण्यास प्रतिबंध करण्यास मदत करते.
- 3.5 ते 4 लिटर पाणी प्या
- हंगामी फळे आणि हिरव्या भाज्यांचा समावेश करा
- रात्री 7-8 पर्यंत रात्रीचे जेवण करा आणि प्रत्येक जेवणानंतर 1000 पावले चालत जा. तसेच तुमचे अन्न चांगले चावून खा.
- कमीत कमी 45 मिनिटे वेगवान चालणे समाविष्ट करा कारण चालणे हा यकृतासाठी सर्वोत्तम व्यायाम आहे असे मानले जाते.
- सूर्यनमस्कार आणि प्राणायाम करा
- सकाळी रिकाम्या पोटी किमान 2 ग्लास कोमट लिंबू पाणी प्या.
- जेवणासोबत दही खावे कारण ते आतड्यांचे आरोग्य सुधारते.
- झोपण्यापूर्वी कोमट पाण्यासोबत ‘जिरे’ व’ओवा’ घ्या.
- कमीत कमी तेल आणि ताजे पदार्थ घालून शिजवलेले घरगुती अन्न घ्या.
आम्ही या लेखाचे पुनरावलोकन कसे केले
आमची टीम आरोग्य आणि वेलनेसविषयी सतत नवे व उपयुक्त लेख तयार करते. प्रत्येक लेख वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने लिहिला जातो, त्यामुळे दिलेली माहिती विश्वासार्ह आणि अचूक असते.
- नवीन आवृत्ती
- Aug 13, 2026, 12:11 AMMedically Reviewed byMs Sweedal Trinidade
- Aug 13, 2026, 12:11 AMWritten byप्रतीक्षा सुनील मोरेमहाराष्ट्रटाइम्स.कॉम
