Gas Heat Effect On Skin How To Reduce pigmentation from deep skin; Thermal Melasma Due to Gas Stove Heat; गॅस शेगडीमुळे चेहरा काळा पडतो का? चेह-यावरचे पिग्मेंटेशनचे काळे डाग घालवण्यासाठी उपाय

होय, विना सनस्क्रीन किंवा मॉइश्चरायझर गॅस शेगडीजवळ गेल्यास चेहऱ्यावर पिगमेंटेशन होऊ शकते. गॅस शेगडीमधून बाहेर पडणाऱ्या उष्णतेमध्ये ‘इन्फ्रारेड रेडिएशन’ (Infrared Radiation) म्हणजेच अवरक्त किरणे असतात. जेव्हा तुम्ही स्वयंपाक करता, तेव्हा या तीव्र उष्णतेमुळे त्वचेचे तापमान वाढते. ही उष्णता त्वचेतील रंग तयार करणाऱ्या पेशींना म्हणजेच ‘मेलानोसाइट्स’ला (Melanocytes) उत्तेजित करते, ज्यामुळे शरीरात जास्त प्रमाणात ‘मेलानिन’ तयार होऊन चेहऱ्यावर काळे डाग पडतात. वैद्यकीय भाषेत उष्णतेमुळे होणाऱ्या या पिगमेंटेशनला ‘थर्मल मेलास्मा’ (Thermal Melasma) किंवा हायपरपिगमेंटेशन म्हटले जाते.

भारतीय पद्धतीचे जेवण बनवताना जास्त उष्णतेचा वापर केला जातो, जसे की कुकरच्या शिट्ट्या, फोडणी किंवा तळणे. या प्रक्रियेत तीव्र उष्णतेसोबतच चेहऱ्यावर गरम वाफ देखील येते. या सततच्या संपर्कामुळे चेहऱ्यावर, विशेषतः गाल आणि कपाळावर एका विशिष्ट पॅटर्नमध्ये त्वचा काळी पडू लागते. ही उष्णता त्वचेमध्ये अंतर्गत दाह निर्माण करते, जी त्वचेची लवचिकता टिकवून ठेवणारे ‘कोलाजेन’ आणि ‘इलास्टिन’ फायबर्स मोडून टाकते. परिणामी, चेहऱ्यावर अकाली वृद्धत्व येणे, बारीक रेषा पडणे आणि त्वचा निस्तेज होणे असा त्रास सुरू होतो.

अनेक महिलांना वाटते की आपण घरातच आहोत तर सनस्क्रीनची काय गरज? परंतु, घरात असतानाही खिडकीतून परावर्तित होऊन येणारा सूर्याचा प्रकाश (UVA Rays) तुमच्या त्वचेपर्यंत पोहोचत असतो. याशिवाय, आपल्या घरातील लॅपटॉप, मोबाईल फोन, टेलिव्हिजन आणि एलईडी लाईट्स यांसारख्या उपकरणांमधून निघणारा कृत्रिम प्रकाश देखील त्वचेचे नुकसान करत असतो. जर तुम्हाला आधीच मेलास्मा, रोसेसिया (Rosacea) किंवा पुरळांचे जुने काळे डाग असतील, तर गॅसची उष्णता आणि घरातील हा प्रकाश या समस्येला अधिक गंभीर बनवतो.

गॅस शेगडीच्या उष्णतेपासून त्वचेचा बचाव करण्यासाठी दैनंदिन जीवनशैलीत खालील गोष्टींचा समावेश करणे आवश्यक आहे:

• सनस्क्रीनचा वापर : घरात असताना आणि विशेषतः स्वयंपाकघरात जाण्यापूर्वी हाय SPF असलेले ‘ब्रॉड-स्पेक्ट्रम’ सनस्क्रीन नक्की लावा. स्वयंपाकघरातील उष्णतेचा सामना करण्यासाठी झिंक ऑक्साईड (Zinc Oxide) किंवा आयर्न ऑक्साईड (Iron Oxides) घटक असलेले मिनरल सनस्क्रीन उत्तम ठरतात, कारण ते उष्णतेविरुद्ध एक मजबूत भिंत तयार करतात.
• अँटीऑक्सिडंट सिरम : सनस्क्रीन लावण्यापूर्वी चेहऱ्यावर ‘व्हिटॅमिन सी’ किंवा ‘नियासिनमाइड’ (Niacinamide) सारखे अँटीऑक्सिडंट सिरम लावा. हे सिरम उष्णतेमुळे तयार होणाऱ्या फ्री रॅडिकल्स नष्ट करतात.
• पर्यायी व्यवस्था : शक्य असल्यास किंवा पर्याय उपलब्ध असल्यास एअर फ्रायर किंवा ओव्हनचा वापर वाढवा, ज्यामुळे थेट उष्णतेशी येणारा संपर्क कमी होईल.

स्वयंपाकघरातील काम संपवून बाहेर आल्यावर लगेचच चेहऱ्यावर थंड पाण्याचे हबके मारा किंवा बर्फाचा शेक द्या. यामुळे त्वचेचे वाढलेले तापमान त्वरित कमी होते आणि अंतर्गत सूज किंवा जळजळ थांबते. जर घरगुती काळजी घेऊनही चेहऱ्याचा काळेपणा कमी होत नसेल, तर स्वतःच्या मनाने कोणतीही क्रीम न लावता त्वचाविकार तज्ज्ञांचा (Dermatologist) सल्ला घ्यावा. आजच्या प्रगत वैद्यकीय विज्ञानात हायपरपिगमेंटेशन कमी करण्यासाठी अनेक सुरक्षित औषधोपचार आणि प्रगत प्रोसिजर्स उपलब्ध आहेत.
स्वयंपाकघरात काम करणे ही आपल्या रोजच्या जगण्याचा भाग आहे, परंतु त्यासाठी आपल्या त्वचेच्या आरोग्याचा बळी देण्याची गरज नाही. ज्याप्रमाणे आपण उन्हात जाताना काळजी घेतो, तशीच काळजी गॅस शेगडीसमोर उभे राहतानाही घेतली पाहिजे. योग्य सनस्क्रीनचा वापर आणि स्वयंपाकानंतर त्वचा थंड करणे या दोन साध्या सवयींमुळे तुम्ही ‘थर्मल मेलास्मा’पासून स्वतःचा बचाव करू शकता आणि चेहऱ्याचे नैसर्गिक सौंदर्य व चमक कायम राखू शकता!