आपल्या आरोग्य जपण्याच्या प्रवासात आपण रोजच्या आहारात आणि दिनचर्येत अनेक छोटे-मोठे बदल करत असतो. परंतु, हे बदल करताना ते आपल्या शरीराला खरोखरच फायदा पोहोचवत आहेत की नकळतपणे हानी करत आहेत, हे तपासणे गरजेचे आहे. विविध वैद्यकीय संशोधनांमधून असे सिद्ध झाले आहे की, ज्या गोष्टी वरवर पाहता अत्यंत साध्या किंवा फायदेशीर वाटतात, त्या देखील योग्य पद्धत न वापरल्यास शरीराला त्रासदायक ठरू शकतात. म्हणूनच, कोणत्याही आरोग्यविषयक दाव्याची सत्यता तपासण्यासाठी नामांकित रुग्णालयातील तज्ज्ञ डॉक्टरांचा आणि डाएटिशियन्सचा सल्ला घेणे हाच एकमेव सुरक्षित मार्ग ठरतो.
आज आपण अशाच एका अत्यंत महत्त्वाच्या आरोग्यविषयक विषयावर सविस्तर प्रकाश टाकणार आहोत, जो थेट तुमच्या रोजच्या आरोग्याशी आणि जीवनशैलीशी निगडीत आहे. बीटरूट (बीट) त्याच्या गडद लाल रंगासाठी आणि समृद्ध पोषक घटकांसाठी ‘सुपरफूड’ म्हणून ओळखले जाते. यामध्ये फायबर, फोलेट, पोटॅशियम, व्हिटॅमिन सी आणि नैसर्गिक नायट्रेट्स भरपूर प्रमाणात असतात, जे रक्ताभिसरण आणि हृदयाच्या आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरतात.
बीट कच्चे खावे की शिजवून ?
बीट कच्चे खावे की शिजवून, हा प्रश्न अनेकांना पडतो. कच्चे बीट खाल्ल्याने त्यातील ‘व्हिटॅमिन सी’ पूर्ण प्रमाणात मिळते आणि ते खाताना कुरकुरीत लागते. मात्र, शिजवलेले बीट पचायला खूप सोपे असते. ज्यांचे पोट संवेदनशील आहे किंवा ज्यांना कच्चे बीट खाल्ल्याने गॅस, पोट फुगणे (Bloating) आणि पोटात अस्वस्थता जाणवते, त्यांनी बीट हलके वाफवून (Steaming) किंवा उकळून खाणे अधिक योग्य ठरते. यामुळे बीटमधील पोषक घटकही टिकून राहतात आणि ते पचनास सुलभ होते.
आयबीएस (IBS), बद्धकोष्ठता आणि किडनी स्टोनचा धोका
- पोटाचे विकार (IBS) : ‘इरिटेबल बॉवेल सिंड्रोम’ (IBS) असलेल्या रुग्णांना बीटच्या प्रमाणावर नियंत्रण ठेवावे लागते. कमी प्रमाणात बीट खाल्ल्यास त्रास होत नाही, पण जास्त खाल्ल्यास पोट फुगणे वाढू शकते. याउलट, जुनाट बद्धकोष्टता (Constipation) असलेल्या लोकांसाठी बीटमधील फायबर मलविसर्जन सुलभ करण्यास मदत करते, मात्र यासाठी पुरसे पाणी पिणे आवश्यक आहे.
- किडनी स्टोन (Kidney Stones) : बीटमध्ये नैसर्गिकरित्या ‘ऑक्सलेट्स’ (Oxalates) चे प्रमाण जास्त असते. ज्यांना कॅल्शियम ऑक्सलेट प्रकारच्या किडनी स्टोनचा पूर्वइतिहास आहे, त्यांनी बीट खाण्यापूर्वी आपल्या डॉक्टरांचा किंवा डाएटिशियनचा सल्ला घ्यावा. सामान्य लोकांनी पुरेसे पाणी पिल्यास बीट खाण्याने किडनी स्टोनचा धोका उद्भवत नाही.
बीट खाल्ल्याने हिमोग्लोबिन (Haemoglobin) त्वरित वाढते का?
हा एक अत्यंत मोठा गैरसमज आहे की बीट खाल्ल्याने किंवा त्याचा ज्यूस पिल्याने शरीरातील रक्ताचे प्रमाण (हिमोग्लोबिन) झपाट्याने वाढते. बीटमध्ये लोह (Iron) असते, परंतु इतर अनेक अन्नपदार्थांच्या तुलनेत ते खूप जास्त नसते. त्यामुळे लोहाची कमतरता किंवा अॅनिमिया (रक्तक्षय) असलेल्या व्यक्तींनी केवळ बीटवर अवलंबून न राहता आहारात डाळी, कडधान्ये, हिरव्या पालेभाज्या आणि व्हिटॅमिन सी युक्त पदार्थांचा समावेश करावा, जेणेकरून शरीरात लोह योग्य प्रकारे शोषले जाईल. बीट हा उपचारांना पर्याय असू शकत नाही.
मधुमेह आणि बीटरूट ज्यूसचे फिटनेस क्षेत्रातील महत्त्व
बीट चवीला गोड असल्यामुळे मधुमेही रुग्ण ते खाण्यास घाबरतात. परंतु, बीटचा ‘ग्लायसेमिक लोड’ कमी असल्यामुळे मधुमेह असलेले लोक मर्यादित प्रमाणात बीट आपल्या आहारात घेऊ शकतात. मधुमेहींनी बीटचा ज्यूस पिण्याऐवजी ते सॅलड किंवा भाजीच्या स्वरूपात प्रथिने (Proteins) आणि निरोगी चरबीसोबत (Healthy Fats) खावे, कारण ज्यूस पिल्याने शरीरातील फायबर नष्ट होते आणि रक्तातील साखर वेगाने वाढू शकते. फिटनेस प्रेमींसाठी बीटमधील नायट्रेट्स व्यायामाची क्षमता सुधारण्यास मदत करतात, तरीही ज्यूसपेक्षा पूर्ण बीट खाणे कधीही फायदेशीर ठरते.
‘बिटुरिया’ (Beeturia) म्हणजे काय आणि सेवनाचे योग्य प्रमाण?
बीट खाल्ल्यानंतर काही लोकांची लघवी किंवा शौच गुलाबी किंवा लाल रंगाची होते. याला वैद्यकीय भाषेत ‘बिटुरिया’ (Beeturia) म्हणतात. हा एक अत्यंत सामान्य आणि निरुपद्रवी दुष्परिणाम आहे, त्यामुळे घाबरून जाण्याचे काहीच कारण नसते. डाएटिशियन अमरीन शेख यांच्या मते, निरोगी आरोग्यासाठी आठवड्यातून २ ते ३ वेळा बीटचा आहारात समावेश करणे पुरेसे आहे. तुम्ही ते सॅलड, सूप, भाजी किंवा स्मूदीच्या स्वरूपात खाऊ शकता.
बीटरूट हे निश्चितच एक पौष्टिक अन्न आहे, परंतु सोशल मीडियावरील ट्रेन्ड्सच्या आहारी जाऊन त्याचे अतिसेवन करणे टाळावे. कोणतेही एक सुपरफूड संपूर्ण आरोग्याची हमी देऊ शकत नाही. आहारातील समतोल, पोर्शन कंट्रोल (प्रमाणावर नियंत्रण), नियमित शारीरिक हालचाली आणि पुरसे हायड्रेशन हेच दीर्घकालीन निरोगी आरोग्याचे खरे आधारस्तंभ आहेत.
