SEBI ने मे 2026 मध्ये नॉमिनेशनसंदर्भात असणाऱ्या नियमांमध्ये काही बदल केले होते. नॉमिनेशन ही पद्धत आधीपासून अस्तित्वात होती परंतु ऑप्शनल होती. गुंतवणूकदारांना नॉमिनीची निवड करायची नसल्यास जागा रिकामी सोडता येत होती, परंतु आता तसे करता येणार नाही. नव्या नियमानुसार, आता गुंतवणूकदाराला एक तर नॉमिनीची निवड करावी लागेल आणि जर नॉमिनी ठेवायचा नसेल तर तसे अधिकृतपणे सांगावे लागणार आहे. 1 सप्टेंबरपासून या नियमांना लागू करण्यात येणार आहे. परंतु, येथे लक्षात घेण्याची बाब म्हणजे फक्त सिंगल होल्डर Dmat खाते धारकांसाठीच हा नियम आहे.
जर तुम्ही सिंगल होल्डर Dmat खातेधारक आहात किंवा तुमच्याकडे असणारे Mutual Fund Folio एकट्या तुमच्याच नावावर आहे तर तुम्हाला नॉमिनेशनची माहिती भरणे बंधनकारक आहे. तुमच्याकडे दोन पर्याय असतील : एक तर नॉमिनीची निवड करा, अन्यथा नॉमिनी नको आहे असे अधिकृतपणे जाहीर करा. पण नॉमिनीचा पर्याय रिकामा सोडू नका.
जर तुमच्याकडे Joint Dmat खाते आहे किंवा तुमचा Mutual Fund Folio एकापेक्षा अधिक जणांच्या नाववर आहे, तर तुम्ही नॉमिनेशनचा पर्याय रिकामा सोडू शकता. पण जर तुम्हाला नॉमिनी ठेवायचा असेल तर तुमच्या सगळ्या भागीदारांकडून अधिकृतपणे संमती मिळवणे बंधनकारक आहे.
सगळ्या प्रकारच्या Dmat खातेधारकांना फक्त 3 नॉमिनीची निवड करता येऊ शकते. तसेच गुंतवणूकदार त्याच्या इच्छेनुसार गुंतवणुकीचे वाटप करू शकतो. जर गुंतवणूकदाराने मृत्यू अगोदर गुंतवणुकीच्या वाटपाची टक्केवारी दिली नाही तर गुंतवणूक समान टप्प्यांमध्ये वाटली जाते.
उदाहरणार्थ., जर गुंतवणूकदाराच्या खात्यात 9 लाखांची रक्कम असेल आणि 3 नॉमिनीज् असतील पण गुंतवणूकदाराने शेअर्स/गुंतवणूक वाटपाची टक्केवारी जाहीर केली नसेल तर प्रत्येक गुंतवणूकदाराला गुंतवणुकीचा समान भाग मिळेल. 9 लाखांची रक्कम 3 जणांमध्ये 3-3-3 लाखांच्या समान भागात वाटली जाईल. पण जर गुंतवणुकीच्या समान वाटपात एक लहान हिस्सा उरला तर तो पहिल्या क्रमांकावर असलेल्या नॉमिनीला दिला जातो.
Real Estate: बिल्डर अन् जमीन मालक दोघांसाठी फायद्याचा आहे JDA करार; पूर्ण समजून घ्या, नंतर कटकट नको!जर गुंतवणूकदाराने नॉमिनीची निवड केली नसेल तर त्याच्या मृत्यूनंतर त्याची मालमत्ता कायदेशीर वारसाकडे जाते. पण कायदेशीर वारसाला आधी मोठ्या प्रमाणात कागदपत्रे जमा करावे लागत होते, त्यानंतर हातात रक्कम मिळत होती. पण आता जर मृत गुंतवणूकदाराच्या खात्यात असणारी रक्कम कमी असेल तर त्यासाठी फार अशा कागदपत्रांची गरज भासणार नाहीये.
सेबीने Quick Transmission Processing (QTP) ही सुविधा आणली आहे. या सुविधेअंतर्गत, आता 10,000 रुपयांपर्यंतच्या फिजिकल Holdings आणि 30,000 रुपयांपर्यंतच्या Dmat Holdings क्लेम करण्यासाठी डॉक्युमेंटेशनची प्रक्रिया कमी ठेवण्यात आली आहे. तर 10 लाख रुपयांपर्यंतच्या फिजिकल Holdings आणि 30 लाख रुपयांपर्यंतच्या Dmat Holdings साठी प्रक्रिया सोपी करण्यात आली आहे. या नियमाचा मुख्य फायदा असा आहे की नॉमिनेशन स्पष्ट झाल्यावर योग्य व्यक्तीच्या माहितीची नोंद आशीच असल्यामुळे ट्रान्समिशन प्रक्रिया अधिक सोपी होते आणि Unclaimed गुंतवणुकी टाळता येतात.
लेखकाबद्दलदिवेश चव्हाणदिवेश दिनेश चव्हाण हे मराठी पत्रकार असून ते सध्या महाराष्ट्र टाइम्स येथे कंटेंट रायटर म्हणून कार्यरत आहेत. ऑगस्ट 2026 पासून ते महाराष्ट्र टाइम्स येथे अर्थ, पर्सनल फायनान्स आणि देश-विदेशातील बातम्यांसंबंधित लेखन करत आहेत. शेअर बाजारातील घडामोडी, बँकिंग, नवे आर्थिक धोरण आणि तांत्रिक नियम अतिशय सोप्या भाषेत आणि सविस्तर पद्धतीने समजावून सांगणे हे त्यांचे वैशिष्ट्य आहे.
यापूर्वी ते नवराष्ट्र या मराठी वेबसाइटसाठी कंटेंट रायटर म्हणून काम करत होते. या काळात त्यांनी अर्थ, व्यवसाय, करिअर आणि नोकरीसह विविध क्षेत्रातील घडामोडींचे वार्तांकन केले आहे. यासोबतच काल्पनिक कथा लेखन आणि एखाद्या कथेचे स्वारस्यपूर्ण विश्लेषण करण्यातही ते पटाईत आहेत.
त्यांचे शिक्षण ठाणे येथील जोशी बेडेकर महाविद्यालयात झाले. याच ठिकाणी त्यांनी पत्रकारितेचे शिक्षण पूर्ण केले. त्यांच्याकडे मास्टर ऑफ आर्ट्स इन मल्टीमीडिया अँड मास कम्युनिकेशन ही पदव्युत्तर पदवी आहे. विविध विषयांवर अचूक आणि विश्वासार्ह बातम्या पुरवणे हा त्यांच्या लेखन, पत्रकारितेच्या माध्यमातून वाचकांना दर्जेदार माहिती देऊन त्यांना जागतिक घडामोडींविषयी जागरुक ठेवणे हा त्यांचा हेतु आहे.
जोशी बेडेकर महाविद्यालयात शिक्षण घेत असताना महाविद्यालयीन वार्षिक अंक Rta मध्ये इंग्रजी रिपोर्टींग विभागाचे हेड म्हणून त्यांनी कारोभार सांभाळला आहे.… आणखी वाचा
