वारसा किंवा मृत्युपत्राद्वारे मिळालेल्या मालमत्तेच्या प्रकरणात सर्वात मोठा गैरसमज तेव्हा होतो, जेव्हा नामनिर्देशित व्यक्ती आणि मृत्युपत्रातील लाभार्थी या दोघांना एकच मानले जाते. त्यामुळे मृत्युपत्राद्वारे मालमत्तेवर दावा कसा करावा आणि त्यासाठी कोणते नियम व कागदपत्रे आवश्यक आहेत? याबाबत प्रत्येकाला माहिती असली पाहिजे.
UPI Payment Charges: किती दिवस UPI पेमेंट सुविधा मोफत वापरणार, आता पैसे मोजा! सरकार आणणार नवीन कायदा
नॉमिनी म्हणजे मालमत्तेचा मालक नाही
एखाद्या व्यक्तीच्या मृत्यूपश्चात त्याचे बँक खाते, म्युच्युअल फंड किंवा शेअर बाजारातील नामनिर्देशित व्यक्ती (नॉमिनी) ही मालमत्तेची खरी मालक बनते, असा बहुतेक लोकांचा समज आहे जो पूर्णपणे चुकीचा आहे. नामनिर्देशित व्यक्ती केवळ एक विश्वस्त किंवा संरक्षक बनते आणि त्यांचे काम फक्त मालमत्तेचे व्यवस्थापन करण्याचे असते.
मालमत्तेची खरी मालकी मृत्युपत्रात लाभार्थी म्हणून नोंद असलेल्या व्यक्तीकडे हस्तांतरित करायची असते.नामनिर्देशित व्यक्ती आणि लाभार्थी वेगवेगळ्या व्यक्ती असल्यास नामनिर्देशित व्यक्तीने मालमत्ता लाभार्थीकडे हस्तांतरित करणे आवश्यक आहे.
RBI Monetary Policy: आता खुशाल कर्ज काढा! Repo Rate विषयी आरबीआयची मोठी घोषणा; रेपो दरात वाढ न करण्याचा निर्णयप्रोबेट म्हणजे काय, केव्हा आवश्यक असते?
प्रोबेट न्यायालयाद्वारे जारी केलेले कायदेशीर प्रमाणपत्र असते, जे मृत्युपत्राची सत्यता आणि वैधता प्रमाणित करते.
प्रोबेटची गरज केव्हा असते?: कुटुंबात मालमत्तेचा वाद , मृत्युपत्राच्या वैधतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण, किंवा मोठी मालमत्ता/स्थावर मालमत्ता गुंतलेली असल्यास वित्तीय संस्था आणि प्राधिकरणांना प्रोबेटची आवश्यकता असते.
प्रत्येक प्रकरणात प्रोबेट आवश्यक आहे का?
प्रोबेट प्रत्येक प्रकरणात आवश्यक नाही, पण काही विशिष्ट मालमत्तेच्या प्रकरणांमध्ये किंवा मुंबई, कोलकाता आणि चेन्नई यांसारख्या प्रेसिडेंसी शहरांमधील काही संस्थांच्या नियमांनुसार अनिवार्य असू शकते.
मालमत्तेवर दावा करण्यासाठी आवश्यक कागदपत्रे
एखाद्या व्यक्तीने हयातीत असताना मृत्युपत्र केले तरीही त्याच्या पश्चात मालमत्तेच्या हस्तांतरणासाठी योग्य कागदपत्रांची आवश्यकता असते, जी खालीलप्रमाणे आहेत:
मृत्यु प्रमाणपत्र: मूळ किंवा साक्षांकित प्रत
मृत्युपत्राची प्रत: मूळ मृत्युपत्र किंवा प्रोबेट (लागू असल्यास).
वारसांची ओळख आणि पत्त्याचा पुरावा: आधार कार्ड, पॅन कार्ड, पासपोर्ट, इत्यादी.
कायदेशीर वारस प्रमाणपत्र : काही प्रकरणांमध्ये बँका किंवा संस्था मागणी करू शकतात.
बँका आणि म्युच्युअल फंडांचे वेगवेगळे नियम
त्याप्रमाणे बँका, विमा कंपन्या, म्युच्युअल फंड कंपन्या आणि मालमत्ता नोंदणी प्राधिकरणांचे दावे निकाली काढण्यासाठी स्वतःचे नियम असतात. संबंधित बँक किंवा वित्तीय संस्थेचा दावा अर्ज आणि नियम काळजीपूर्वक तपासूनच मग प्रक्रिया सुरू करा. सगळी आवश्यक कागदपत्रे सादर केल्याने दावा अर्ज नाकारला जाण्याची शक्यता टळते आणि प्रक्रियेला गती मिळू शकेल.
मृत्युपत्रात अनेकदा बचत खाती, मुदत ठेवी, डिमॅट खाती, मालमत्ता आणि विमा पॉलिसी यांसारख्या विविध मालमत्तांची नोंदी केलेल्या असतात. पण, मृत्युपत्रात सामील मालमत्तेची मालकी मिळवण्याची प्रक्रिया सुरू करण्याआधी मृत व्यक्तीच्या सर्व मालमत्ता, खाती आणि गुंतवणुकींची एक पद्धतशीर यादी तयार करण्याचा कायदेशीर वारसांना सल्ला दिला जातो, जेणेकरून कोणतीही मालमत्ता दावा न केलेली राहणार नाही.
