भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेने (ISRO) चंद्रयान-3 च्या ऐतिहासिक यशानंतर अंतराळात आपली पकड अधिक मजबूत केली आहे. शिव शक्ती पॉइंटवरून सुरू झालेला हा प्रवास आता चंद्रयान-4, गगनयान आणि ल्युपेक्स मोहिमेपर्यंत पोहोचला आहे. भारताने आता थेट शुक्र ग्रहावर संशोधन करण्याचे आणि 2040 पर्यंत चंद्रावर माणूस पाठवण्याचे महत्त्वाकांक्षी उद्दिष्ट ठेवले आहे. चला तर मग याविषयीची माहिती पुढे जाणून घेऊया.
शुक्र मोहीम आणि 2040 च्या मानवी चंद्र मोहिमेचे लक्ष्य
भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेने ( ISRO ) चंद्रयान-3 मोहिमेद्वारे चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावरील ‘शिव शक्ती पॉइंट’वर यशस्वी सॉफ्ट लँडिंग करून इतिहास रचला होता. या ऐतिहासिक यशाला 3 वर्षे पूर्ण होत असताना, भारताने अंतराळ क्षेत्रात अधिक महत्त्वाकांक्षी पावले उचलली आहेत. इस्रोने आता केवळ चंद्रावर संशोधन न थांबवता शुक्र ग्रहाचा अभ्यास (Venus Orbiter Mission) आणि 2040 पर्यंत चंद्रावर भारतीय अंतराळवीर पाठवण्याचे मोठे उद्दिष्ट निश्चित केले आहे.
शुक्र ग्रहासाठी ‘मिशन व्हीनस’
इस्रोने अंतराळातील आपला प्रवास अधिक व्यापक करत शुक्र ग्रहाच्या अभ्यासासाठी ‘व्हीनस ऑर्बिटर मिशन’ची (VOM) अधिकृत घोषणा केली आहे. या मोहिमेला केंद्रीय मंत्रिमंडळाने 1,236 कोटींच्या बजेटसह मंजुरी दिली असून, हे यान 29 मार्च 2028 रोजी ‘LVM-3’ रॉकेटद्वारे प्रक्षेपित केले जाईल. साधारण 112 दिवसांच्या प्रवासानंतर 19 जुलै 2028 रोजी हे यान शुक्राच्या कक्षेत प्रवेश करेल. हे यान एकूण 19 वैज्ञानिक उपकरणांसह (Payloads) शुक्राचे वातावरण, तिथली भूगर्भीय रचना आणि ज्वालामुखींचा सखोल अभ्यास करेल, ज्यामध्ये स्वीडनसारखे आंतरराष्ट्रीय भागीदारही सामील आहेत. (REF.)
चंद्रयान-4, ल्युपेक्स मोहीम
चंद्रावरील पुढील संशोधनासाठी इस्रो ‘चंद्रयान-4’ मोहिमेवर वेगाने काम करत आहे. ही एक ‘लूनर सॅम्पल रिटर्न’मोहीम असेल, ज्याचा मुख्य हेतू चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावरून माती आणि दगडांचे नमुने गोळा करून ते सुरक्षितपणे पृथ्वीवर परत आणणे हा आहे. इस्रोच्या शास्त्रज्ञांनी ‘मॉन्स म्यूटॉन’ जवळील एका पर्वतीय क्षेत्राची निवड यासाठी केली आहे. (REF.)
याशिवाय, इस्रो जपानच्या अंतराळ संस्थेसोबत (JAXA) मिळून ‘ल्युपेक्स’ (LUPEX – Lunar Polar Exploration) मोहिमेचे नियोजन करत आहे. यामध्ये भारताचा लँडर आणि जपानचा रोव्हर चंद्राच्या कायम अंधारात असणाऱ्या भागातील पाण्याचा आणि खनिजांचा शोध घेईल.
गगनयान, 2040 चे मानवी चंद्र मोहीम लक्ष्य
भारताची पहिली मानवरहित अंतराळ मोहीम ‘गगनयान-1’ या वर्षाच्या अखेरीस प्रक्षेपित होण्याची शक्यता आहे, ज्यामध्ये ‘व्योममित्र’ (Vyommitra) हा AI-बेस्ड हाफ-ह्युमनॉईड रोबो प्रवास करेल. या चाचणीनंतर, 2027 मध्ये भारताची पहिली मानवी अंतराळ मोहीम पार पडेल.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या सूचनेनुसार, इस्रोने 2035 पर्यंत भारताचे स्वतःचे ‘भारतीय अंतराळ स्टेशन’ (BAS) उभारण्याचे आणि 2040 पर्यंत पहिल्या भारतीय अंतराळवीराला चंद्राच्या भूमीवर उतरवण्याचे अंतिम लक्ष्य ठेवले आहे. या मोहिमांसाठी इस्रो ‘नेक्स्ट जनरेशन लॉन्च व्हीकल’ (NGLV) सारख्या शक्तिशाली आणि पुनर्वापरयोग्य रॉकेट तंत्रज्ञानाचा विकास करत आहे.
लेखकाबद्दलशुभम कुलकर्णीशुभम कुलकर्णी हे गेल्या नऊ वर्षांहून अधिक काळ मुख्य प्रवाहातील माध्यम क्षेत्रात सक्रिय असलेले एक व्यासंगी पत्रकार आहेत. सध्या ते ‘महाराष्ट्र टाईम्स’च्या ‘टेक आणि सायन्स’ विभागात कन्सल्टंट म्हणून आपली जबाबदारी सांभाळत आहेत. तंत्रज्ञान विश्वातील वेगाने बदलणारे आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) चे प्रगत तंत्रज्ञान, नवनवीन गॅझेट्स, टेक ट्रेंड्स, स्मार्टफोन रिव्ह्यूज आणि सायन्स क्षेत्रातील क्लिष्ट वैज्ञानिक घडामोडी अतिशय सोप्या, सर्वसामान्यांना समजेल अशा रंजक भाषेत मांडण्यात त्यांचा विशेष हातखंडा आहे. डिजिटल मीडियातील अचूक SEO आणि Google Discover च्या बदलत्या अल्गोरिदमचा वापर करून लाखो वाचकांपर्यंत तांत्रिक माहिती पोहोचवण्यात त्यांचा मोलाचा वाटा आहे.
छत्रपती संभाजीनगर येथील नामांकित ‘MGM’ संस्थेतून ‘एम.ए. पत्रकारिता आणि जनसंवाद’ ही मास्टर पदवी संपादन केल्यानंतर, त्यांनी आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात ‘आकाशवाणी’ या प्रतिष्ठित संस्थेतून केली. 2017 मध्ये त्यांनी ‘दैनिक सामना’ या अग्रगण्य मुखपत्रात प्रवेश करत वृत्तपत्र पत्रकारितेचा भक्कम पाया रचला. त्यानंतर मुंबईतील ABP माझा, TV9 मराठी, साम TV, पुढारी न्यूज चॅनेल आणि लोकशाही न्यूज या महाराष्ट्रातील आघाडीच्या वृत्तवाहिन्यांमध्ये ‘बुलेटिन प्रोड्यूसर’ म्हणून जबाबदारी सांभाळली आहे. राजधानी दिल्ली येथे ‘News Nation Marathi’ साठी राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील वेगवेगळ्या न्यूज बुलेटिन्सचा दांडगा अनुभव त्यांच्या पाठीशी आहे.
प्रिंट, इलेक्ट्रॉनिक आणि डिजिटल मीडियाच्या सखोल अनुभवामुळे राजकारण, व्यापार-उद्योग, विज्ञान, तंत्रज्ञान, ऑटोमोबाईल, सायबर सुरक्षा आणि लाइफस्टाईल क्षेत्रातील गुंतागुंतीच्या विषयांचे अचूक विश्लेषण करणे ही त्यांची प्रमुख ओळख आहे. पत्रकारितेच्या या व्यस्त प्रवासातून वेळ काढत, निसर्गाच्या सानिध्यात वेळ घालवणे हा त्यांचा छंद आहे.… आणखी वाचा