एखादा 21 वर्षांचा विद्यार्थी अशा विद्यापीठाच्या अध्यक्षाला राजीनामा देण्यास भाग पाडू शकतो का, ज्याचे वार्षिक बजेट जगातील 116 देशांच्या सरकारांपेक्षाही मोठे आहे? स्टॅनफोर्ड विद्यापीठाचा विद्यार्थी आणि तरुण पत्रकार थिओ बेकरने केवळ हे करून दाखवले नाही, तर सिलिकॉन व्हॅलीच्या या आवडत्या विद्यापीठात सुरू असलेला नफा, फसवणूक आणि प्रभावाचा खेळही उघड केला आहे. बेकरने आपल्या ‘हाऊ टू रूल द वर्ल्ड’ या नवीन पुस्तकात स्टॅनफोर्ड विद्यापीठाच्या याच चमकदार चेहऱ्यामागे लपलेले नैतिक अधःपतनाचे काळे सत्य समोर आणले आहे. बेकरने सुरुवातीला कॉम्प्युटर सायन्सचे शिक्षण सुरू केले, त्याचबरोबर त्याचा कल विद्यार्थी वृत्तपत्र ‘द स्टॅनफोर्ड डेली’कडे वाढला. निर्भीड शोध पत्रकार म्हणून काम करत त्याने सिद्ध केले की तत्कालीन अध्यक्ष मार्क टेसियर-लव्हाइन यांच्या संशोधन पेपर्समध्ये डेटाची मोठ्या प्रमाणात हेराफेरी झाली होती. या खुलाशाने देशभरात वाद निर्माण झाला आणि अध्यक्षांना राजीनामा द्यावा लागला. धाडसी रिपोर्टिंगसाठी बेकरला प्रतिष्ठित जॉर्ज पोल्क पुरस्कार मिळाला. हा पुरस्कार जिंकणारे ते सर्वात तरुण पत्रकार ठरले. पुस्तकानुसार, स्टॅनफोर्ड विद्यापीठ आता फक्त ‘फुटबॉल संघ असलेला मोठा टेक इनक्यूबेटर’ बनून राहिले आहे. येथील संपूर्ण वातावरण कोण किती लवकर करोडपती बनू शकतो यावर आधारित आहे. विद्यापीठाचे प्राध्यापक स्वतःच आपल्या विद्यार्थ्यांच्या स्टार्टअप्समध्ये सुरुवातीचे गुंतवणूकदार बनून मोठी कमाई करत आहेत. कॅम्पसमध्ये नेहमीच व्हेंचर कॅपिटलिस्ट कंपन्या फिरत असतात जेणेकरून एखाद्या विद्यार्थ्याच्या ‘पुढील मोठ्या कल्पने’वर पैसे गुंतवता येतील. बेकरच्या मते, मजबूत ओळख असलेल्या विद्यार्थ्यांना ठोस व्यावसायिक कल्पना नसतानाही सात अंकी निधी सहज मिळतो. बेकरच्या मते, कॅम्पसमध्ये विद्यार्थ्यांमध्ये आंधळी आणि हिंसक स्पर्धा चालते, जिथे ते प्रत्येक नैतिक मर्यादा ओलांडायला तयार असतात. इतिहास, कला आणि तार्किक विचार यांसारखी मूल्ये मागे पडली आहेत. परिस्थिती इतकी बिघडली आहे की कॅम्पसमध्ये हा विनोद सामान्य झाला आहे की येथील प्रणाली ‘फक्त थोडीशी फसवणूक’ सहज स्वीकारते. उच्च शिक्षण व्यवस्थेसाठी हा गंभीर इशारा: समाजशास्त्रज्ञ बोस्टन कॉलेजमधील ‘इंटरनॅशनल सेंटर फॉर हायर एज्युकेशन’चे संस्थापक आणि उच्च शिक्षणाचे प्रसिद्ध समाजशास्त्रज्ञ प्राध्यापक फिलिप अल्तबाक यांच्या मते, स्टॅनफोर्डची ही स्थिती आधुनिक उच्च शिक्षण व्यवस्थेसाठी एक गंभीर इशारा आहे. प्रा. अल्तबाक यांच्या मते, ‘जेव्हा विद्यापीठे ज्ञान आणि चारित्र्य निर्मितीचे केंद्र न राहता कॉर्पोरेट कारखाने बनतात, तेव्हा ती समाजाला बौद्धिकदृष्ट्या पोखरून टाकतात. स्टॅनफोर्डमध्ये जे घडत आहे, ते या गोष्टीचा पुरावा आहे की कसे ‘अंधाधुंद भांडवलशाही’ने शिक्षणाच्या मूळ तत्त्वांनाच गिळून टाकले आहे. बेकरचे पुस्तक या व्यवस्थेविरुद्ध एक महत्त्वाचे कायदेशीर आणि नैतिक दस्तऐवज आहे.’
Source link
स्टॅनफोर्ड विद्यापीठाचे नैतिक पतन:विद्यार्थ्यांच्या स्टार्टअपमध्ये गुंतवणुकीतून प्राध्यापकांची मोठी कमाई , ठोस कल्पनेशिवाय कोट्यवधींचा निधी
