भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) आता केवळ चंद्रापुरती मर्यादित न राहता थेट शुक्र ग्रहावर झेप घेण्याच्या आणि अंतराळात स्वतःचे घर म्हणजेच स्पेस स्टेशन उभारण्याच्या वैज्ञानिक मास्टरप्लॅनवर काम करत आहे.
केंद्रीय मंत्रिमंडळाच्या मंजुरीनंतर या मेगा प्रोजेक्ट्सच्या तांत्रिक डिझाईन्सवर वेगाने काम सुरू झाले असून, याद्वारे भारत जागतिक स्तरावर एक मोठी स्पेस सुपरपावर म्हणून उदयाला येत आहे. 440 हून अधिक ॲक्टिव्ह स्पेस स्टार्टअप्स, खाजगी क्षेत्रात झालेली 6 पटींची गुंतवणूक आणि सरकारच्या 100 टक्के थेट परदेशी गुंतवणुकीच्या (FDI) धोरणामुळे भारताची अंतराळ अर्थव्यवस्था (Space Economy) पुढील दशकात तब्बल 45 अब्ज डॉलर्सचा टप्पा गाठण्यासाठी सज्ज झाली आहे. (REF.)
व्हीनस ऑर्बिटर मिशन
मार्च 2028 मध्ये लॉन्च होणारे भारताचे ‘शुक्रयान’ (Venus Orbiter Mission) हे पृथ्वीच्या या जुळ्या ग्रहाचा सखोल अभ्यास करेल. जरी शुक्र हा आकाराने पृथ्वीसारखा असला, तरी तिथले वातावरण अत्यंत विषारी आणि उष्ण का झाले, याचा शोध इस्रो घेणार आहे.
VSAR आणि तांत्रिक पेलोड्स: या मोहिमेत एकूण 19 वैज्ञानिक पेलोड्स असतील, ज्यामध्ये प्रामुख्याने ‘व्हीनस एस-बँड सिंथेटिक अपर्चर रडार’ (VSAR) चा समावेश आहे. हा रडार शुक्राच्या अत्यंत दाट आणि सल्फर ॲसिडयुक्त ढगांना भेदून तिथल्या भूपृष्ठाचे आणि जमिनीखालील रचनेचे मॅपिंग करेल. (REF.)
अॅटमॉस्फेरिक सुपर-रोटेशनचा अभ्यास: शुक्राच्या वातावरणातील वेगवान वारे आणि सौर वाऱ्यांचा त्याच्या आयनोस्फिअरवर होणारा परिणाम तपासण्यासाठी खास थर्मल आणि मॉनिटरिंग कॅमेरे पाठवले जात आहेत.
अंतराळातील भारताची हक्काची प्रयोगशाळा
2035 पर्यंत पूर्णपणे कार्यान्वित होणाऱ्या ‘भारतीय अंतराळ स्थानकाचा’ पहिला मॉड्यूल ‘BAS-01’ 2028 पर्यंत अंतराळात पाठवण्याचे इस्रोचे लक्ष्य आहे. (REF.)
मॉड्युलर स्ट्रक्चर आणि मटेरिअल: इस्रोच्या विक्रम साराभाई स्पेस सेंटरने (VSSC) दिलेल्या माहितीनुसार, हे स्पेस स्टेशन 5 मॉड्युल्सचे असेल. पहिल्या मॉड्यूलचा व्यास 3.6 मीटर आणि उंची 8 मीटर असेल, ज्यासाठी मानवरहित मोहिमांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या उच्च-क्षमतेच्या अल्युमिनियम अलॉयचा वापर केला जाणार आहे.
मायक्रोग्रॅविटी प्रयोगशाळा (IMEx-2026): हे अंतराळ स्थानक म्हणजे लो अर्थ ऑर्बिट (LEO) मधील एक कायमस्वरूपी प्रयोगशाळा असेल. येथे भारतीय अंतराळवीर दीर्घकाळ राहून मायक्रोग्रॅविटी (वजनहीनता), जैविक बदल, अंतराळातील शेती आणि औषध निर्मितीवर महत्त्वाचे वैज्ञानिक संशोधन करू शकतील.
SPADEX: डॉकिंग तंत्रज्ञानाचा महत्त्वाचा भाग
या संपूर्ण मास्टरप्लॅनचा कणा म्हणजे अंतराळातील ‘डॉकिंग तंत्रज्ञान’ आहे. दोन वेगवेगळी स्पेसक्राफ्ट्स अंतराळात एकमेकांना अचूकपणे जोडण्याच्या या तंत्रज्ञानाची चाचणी इस्रो ‘SPADEX’ मोहिमेद्वारे करत आहे. हे तंत्रज्ञान गगनयान, स्पेस स्टेशनचे वेगवेगळे मॉड्युल्स जोडण्यासाठी आणि भविष्यातील ‘चंद्रयान-४’ च्या सॅम्पल रिटर्न मोहिमेसाठी अत्यंत महत्त्वपूर्ण ठरणार आहे.
भारताची ही वैज्ञानिक झेप केवळ अंतराळ संशोधनापुरती मर्यादित नसून, याद्वारे नवनवीन तंत्रज्ञान विकसित होत आहे, ज्यामुळे देशांतर्गत एरोस्पेस मॅन्युफॅक्चरिंग आणि खाजगी स्टार्टअप्सना जागतिक स्तरावर मोठी बाजारपेठ उपलब्ध होत आहे.
लेखकाबद्दलशुभम कुलकर्णीशुभम कुलकर्णी हे गेल्या नऊ वर्षांहून अधिक काळ मुख्य प्रवाहातील माध्यम क्षेत्रात सक्रिय असलेले एक व्यासंगी पत्रकार आहेत. सध्या ते ‘महाराष्ट्र टाईम्स’च्या ‘टेक आणि सायन्स’ विभागात कन्सल्टंट म्हणून आपली जबाबदारी सांभाळत आहेत. तंत्रज्ञान विश्वातील वेगाने बदलणारे आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) चे प्रगत तंत्रज्ञान, नवनवीन गॅझेट्स, टेक ट्रेंड्स, स्मार्टफोन रिव्ह्यूज आणि सायन्स क्षेत्रातील क्लिष्ट वैज्ञानिक घडामोडी अतिशय सोप्या, सर्वसामान्यांना समजेल अशा रंजक भाषेत मांडण्यात त्यांचा विशेष हातखंडा आहे. डिजिटल मीडियातील अचूक SEO आणि Google Discover च्या बदलत्या अल्गोरिदमचा वापर करून लाखो वाचकांपर्यंत तांत्रिक माहिती पोहोचवण्यात त्यांचा मोलाचा वाटा आहे.
छत्रपती संभाजीनगर येथील नामांकित ‘MGM’ संस्थेतून ‘एम.ए. पत्रकारिता आणि जनसंवाद’ ही मास्टर पदवी संपादन केल्यानंतर, त्यांनी आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात ‘आकाशवाणी’ या प्रतिष्ठित संस्थेतून केली. 2017 मध्ये त्यांनी ‘दैनिक सामना’ या अग्रगण्य मुखपत्रात प्रवेश करत वृत्तपत्र पत्रकारितेचा भक्कम पाया रचला. त्यानंतर मुंबईतील ABP माझा, TV9 मराठी, साम TV, पुढारी न्यूज चॅनेल आणि लोकशाही न्यूज या महाराष्ट्रातील आघाडीच्या वृत्तवाहिन्यांमध्ये ‘बुलेटिन प्रोड्यूसर’ म्हणून जबाबदारी सांभाळली आहे. राजधानी दिल्ली येथे ‘News Nation Marathi’ साठी राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील वेगवेगळ्या न्यूज बुलेटिन्सचा दांडगा अनुभव त्यांच्या पाठीशी आहे.
प्रिंट, इलेक्ट्रॉनिक आणि डिजिटल मीडियाच्या सखोल अनुभवामुळे राजकारण, व्यापार-उद्योग, विज्ञान, तंत्रज्ञान, ऑटोमोबाईल, सायबर सुरक्षा आणि लाइफस्टाईल क्षेत्रातील गुंतागुंतीच्या विषयांचे अचूक विश्लेषण करणे ही त्यांची प्रमुख ओळख आहे. पत्रकारितेच्या या व्यस्त प्रवासातून वेळ काढत, निसर्गाच्या सानिध्यात वेळ घालवणे हा त्यांचा छंद आहे.… आणखी वाचा
